پرسشنامه مزیت رقابتی (حسینی، 1390)

امروزه سازمان ها و موسسات مالی در هر كشوري به عنوان يكي از حلقه هاي مهم زنجيره امور مالي، جايگاه بااهميتي در اقتصاد دارند. فضاي رقابتي در اقتصاد جهاني، بانك ها را به سمتي مي برد تا از ابزارها و شيوه هاي مختلفي براي توسعه كمي و كيفي بازار خود بهره ببرند. بانك ها بايد راههايي بيابند كه بتوانند استراتژي متمايزي را نسبت به ديگران براي ارائه خدمات به مشتريان اتخاذ كننند. يك روش مهم و كليدي براي ايجاد تمايز و يك جايگاه رقابتي، استفاده از ديدگاه منبع محور در راستاي تحكيم بازار خدمات(تحقق مزيت رقابتي پايدار) است(عطاران و همکاران،1391). به هر عاملی که بتواند یک سازمان را در موقعیتی بهتر و برتر از رقبا قرار دهد مزیت رقابتی گفته می شود(سیدجوادین،1388). امروزه مساله حائز اهميت براي بانكها آن است كه چگونه در يك بخش بازار ديده مي شوند، ارزشها و اعتبارات آنها چه چيزهايي هستند و تصوير كلي آن واحدها در ميان مشتريان چگونه است؟

اما آنچه مهم است بانك بايد عوامل مؤثر بر مزيت هاي رقابتي پايدار را بررسي نمايد. مزيت رقابتي پايدار به ويژه در كسب و كارها و ارائه خدمات مالي، اهميت روزافزوني يافته است(عطاران و همکاران،1391).

مشخصاَ، سه تئوري عمده درباره مزيت رقابتي وجود دارد: تئوري سازماني صنعتي، تئوري منبع مدار و تئوري شومپترين. روش سازمان صنعتي بر رفتارهاي يك صنعت جذاب، ديدگاه منبع مدار روي گروه منابع جذاب و رفتار آن ها و تئوري شومپترين بر وجود عدم اطمينان و لزوم نوآوري پيوسته به كمك بنگاه متمركز شده اند(صالح نیا،1389). به منظور تبيين مزيت رقابتي پايدار در سازمان ها دو ديدگاه كلي مطرح است؛ديدگاه اول كه بر اساس تئوري سازمان صنعتي در انديشه هاي مايكل پورتر در دهه 80 ميلادي به عنوان يك ديدگاه غالب مطرح شده است، كسب مزيت رقابتي را ناشي از فرصت هاي محيطي مي داند. ابزارهاي تحليلي مورد استفاده در اين ديدگاه، تحليل زنجيره ارزش سازمان، تحليل نيروهاي رقابتي، استراتژي هاي عمومي(رهبري هزينه، تمايز و تمركز)، رقابت پذيري، خوشه ها، مزيت رقابتي ملتها و… هستند(porter,2002). ديدگاه ديگري كه مباحث آن از زمان نگارش مقاله” تئوري مبتني بر منابع  ” توسط آقاي ورنر فلت در ادبيات مديريت استراتژيك رايج شد، ديدگاه منبع محور  ناميده مي شود. اين ديدگاه توسط متخصصان ديگر بررسي و تكميل شده است و مدل هاي آن مورد آزمون در سازمان ها قرار گرفته اند. يكي از مدلهاي منشعب شده از اين ديدگاه، مدل VRIO است.كه توسط پرفسور جي بارني ارائه گرديده كه براي شناخت و كسب مزيت رقابتي پايدار در سازمان ها، به شناخت منبعي كه اين مزيت را ايجاد مي كند، مي پردازد(Barney,2006). توجه به ديدگاه منبع محور و مدل بارني كه داراي چهار ويژگي اصلي ارزشمند، كمياب، غيرقابل تقليد و غير قابل جايگزيني و قابليت سازماني كردن و به كارگيري است.يكي از مهم تر ين را ههاي كسب مزيت رقابتي پايدار، بهره مندي از منابع كليدي است(عطاران و همکاران،1391). منابعي كه مورد استفاده قرار مي گيرد اگر قابل لمس باشد به آن، منبع فيزيكي گفته مي شود؛ مانند تجهيزات و مواد اوليه. منابع مالي به صورت وجوه نقد يا اعتبارات اسنادي يا ساير اقلام مالي مورد استفاده سازمان قرار مي گيرد(هانگر،1381). بنابراين تمركز مدل مفهومي پژوهش براي دارايي هاي نامشهود و قابليت هايي است كه از خصوصيات موردنظر در مدل بارني(RBV) برخوردارند. ازجمله دارايي هاي نامشهود؛ اعتماد مشتري، شهرت و اعتبار، آفرينش هاي فكري، پايگاه هاي اطلاعاتي و شبكه هاي پيچيده و ارزشمند مي باشد كه اين گونه منابع مي توانند به عنوان موانعي براي كپي كردن و تقليد از دارايي هاي ديگر عمل كنند از اين رو غيرقابل تقليد، غيرقابل جايگزيني،ارزشمند وكمياب هستند، از جمله قابليت ها نيز مي توان به دانش تيمي، فرهنگ سازماني، تاريخچه سازماني، يادگيري، مهارت هاي مديريتي و مانند آن اشاره كرد(Clulow,2003). مدل منبع محور قابليت هاي محوري، به ويژگي هاي دروني سازمان توجه نشان مي دهد كه عبارت است از سرمايه هاي نيمه پايدار محسوس و يا غيرمحسوس. همچنين در مدل منبع محور، ريشه استراتژي سازمان و نخستين منبع اعتبارات مالي آن، مديريت پوياي منابع و ظرفيت هاي رو به رشد آن است(ا Hitt,2003)

دیدگاه منبع محور به مزیت رقابتی

 نگاه منبع محور به سازمان، یک زیر ساخت اقتصادی برای بررسی نقش منابع انسانی در مزیت رقابتی فراهم می آورد. این دیدگاه بر منابعی از سازمان که می توانند منشاء مزیت رقابتی در آن صنعت قرار گیرند، تمرکز دارد. سه نوع اساسی از منابع می توانند این مزیت رقابتی را فراهم آورند. منابع سرمایه فیزیکی که شامل ماشین آلات، تجهیزات و داراییهای سازمان می شود. منابع سرمایه سازمانی که که مواردی از قبیل ساختار سازمانی، سیستم های منابع انسانی، برنامه ریزی، کنترل و هماهنگی را در بر می گیرد و منابع سرمایه انسانی که شامل مواردی چون مهارتها، قضاوتها و تواناییهای ذهنی کارکنان سازمان می شود. بسیاری از نویسندگان آکادمیک بدین دلیل که پتانسیل داراییهای انسانی سازمانها در فراهم آوردن مزیت رقابتی را می شناسند، برای درک نقش منابع انسانی در سازمان دیدگاه منابع محور را به کار بسته اند(مومنی،1386).

براي هر سازمانی در هر صنعتي كه باشد كليد موفقيت تنها اتكاء بر يك منبع براي كسب مزيت نيست بلكه بهترين و موفق ترين شركت ها مي دانند كه همواره بايد از زواياي تاز ه­اي به مزيت رقابتي بنگرند و از انواع منابع براي خلق مزيت رقابتي بهره بگيرند، صنعت بانکداری نیز از این امر مستثنی نیست و باید با تکیه بر منابع خود اعم از داراییهای فیزیکی و مشهود و سرمایه های انسانی خود در راه پیشبرد اهداف عالی سازمانی و دستیابی به جایگاه مناسب در بازار رقابتی قدم بردارند. در چشم انداز قرن21، بنگاه ها در يك وضعيت رقابتي و پيچيده متأثر از عوامل متعدد نظير جهاني شدن، توسعه تكنولوژيكي و سرعت فزاينده انتشار تكنولوژي هاي جديد قرار گرفته اند. در چارچوب اين چشم انداز جديد، بنگاه ها براي بقاء و پيشرفت خود بايد متفاوت از قبل عمل كنند. به ويژه، بنگاه ها بايد به دنبال منابع جديد و جذاب جهت کسب مزيت رقابتي باشند و اشكال جديد رقابت را بكار بگيرند كه خود نيازمند درك روشن از ماهيت و پويايي هاي رقابت مي باشد.