پرسشنامه سنجش عملكرد شورا در مدیریت شهری از نظر شهروندان

سیستم مدیریت شهری اصولاً یک سطح و رده فضایی مدیریت محلی برای اداره همه امور یک شهر به عنوان یک واحد فضایی مطرح است(کاظمیان و رضوانی، 23:1381). مدیریت شهری، فرآیندی از مسؤولیت‌ها و اقدامات مرتبط شامل سیاست گذاری، برنامه ریزی، سازماندهی، اجرا، نظارت و کنترل است که، برای نیل به اهداف عملیاتی خاص در سطح جوامع شهری تنظیم شده است. شکل گیری این فرآیند و تحقق اهداف عملیاتی آن نیازمند یک ساختار متناسب و کارآمد برای اعمال مدیریت است. در این ارتباط، مدیریت شهری باید دیدگاه جامع نگرتری درباره اجزا و عناصر سیستم شهری اختیار کند(Mcgill.1998:464). و رویکردی جامع و کل نگر به فرآیند ساخت شهر داشته باشد(van Digk,2006:3). رویکرد کل نگر، نیازمند هدایتی قوی است تا هماهنگی و همسویی لازم در فرآیند مدیریت شهری حاصل گردد و مطلوب ترین نیروی هدایتی، مطمئناً یک حکومت شهری یا محلی قوی در سطح شهر خواهد بود.

شکل (2). سیر تحول رویکردهای اداره و مدیریت شهری منبع: (برگ پور و اسدی، 50:1387).

پژوهش‌های مختلفی چه در عرصه‌های نظری و چه تجربی در زمینه ساختارهای مدیریت شهری انجام گرفته است. بررسی ادبیات نظری مرتبط با مدیریت و توسعه سازمانی؛ نشان می‌دهد که سازمان و تشکیلات اداری مورد نیاز جهت انجام وظایف مدیریت شهری باید از ویژگی‌هایی به این شرح برخوردار باشد: ” پوشش کامل همه امور شهری در هر دو بعد جغرافیایی و عملکردی”، حضور عناصر منتخب شهروندان در سیستم مدیریت شهری”، شمول مدیریت شهری بر سیاست گذاری و برنامه ریزی فضایی”، که دست یابی به این الزامات نیازمند تعیین دقیق جایگاه سیستم مدیریت شهری در نظام سیاسی و اداری کلان کشورها است(مرکز پژوهش‌های شهری و روستایی، 188:1384). بررسی نتایج تحقیقات پژوهشگران مختلف از جمله: مک گیل(1987)، شارما(1987)، برنامه توسعه ی سازمان ملل متحد(1986) و راکودی(2003)، از ساختار مدیریت شهری کشورهای در حال توسعه به بخشی نگری در مدیریت توسعه شهری و محدودیت اختیارات مال، قانونی و سازمان‌های مدیریت شهری اشاره دارند. راهبردهای مستخرج از این تحقیقات در بهبود ساختارهای مدیریت شهری عبارتند از: ارتقاء مشارکت مردم از طریق نهادهای مدنی و شوراهای شهر، مدیریت یکپارچه شهری در فرم و عملکرد نظام‌های مدیریت شهری و پرهیز از رویکرد بخشی در اداره شهرها و نهایتاً پوشش مدیریتی هماهنگ بر عرصه‌های پیرامونی شهرها(Mc Gill,1998. Rakodi,2001. UNDP,1986. Sharma,1987.).

بنابراین یکی از ویژگیهای عصر ما شهرنشینی گسترده، افزایش جمعیت شهرها و به تبع آن توسعه شهرهای کوچک و بزرگ است و شهر نیز به مثابه یک سازمان پیچیده و بزرگ به شمار می‌آید به منظور اداره آن شهرداری به عنوان هسته اصلی شناخته شده و در کنار آن نیز شورای شهر با فراهم آوردن زمینه‌های مشارکت شهروندان در مدیرت شهری می‌توانند یکی از سازمانها ی مهم و تاثیر گذار در مدیریت شهری بشمار آید.

شوراهای اسلامی شهر به عنوان هدایت کننده اصلی فعالیتهایی شهری برای تحقق مدیریت واحد شهری تعریف می‌شوند و می‌بایستی بسیاری از امور مربوط به شهر در این پارلمان محلی هماهنگ شوند که بدون شک می‌تواند کمک بسیاری برای مدیریت هر چه بهتر شهر داشته باشد (مدنی، 1377: 20). شوراهای اسلامی شهر و شهرداری به عنوان دو بازوی نظارتی و اجرایی نظام مدیریت شهری نقش موثری و اساسی در روند اداره شهر ایفا می‌کنند. شوراها در ارتباط مستقیم متعامل با ساکنین و نهادهای محلی می‌تواننند حلقه واسط میان این سطح از لایه‌های اجتماعی با ساختار و نظام مدیریت شهری در سطوح بالاتر باشند. لذا می‌توان گفت که شورا عملاً فقط نهادی است که به عبارتی موظف به تصویب لوایح و مصوبات است و یا اینکه شوراها در حال حاضر به جای آنکه شورای شهر باشد شورای شهرداری است چرا که هیچ نظارتی بر روی عملکرد دیگر سازمانها ی شهری ندارند و آنها خود را ملزم به رعایت مصوبات شورا نمی دانند به عبارت دیگر هیچ ضمانت اجرایی برای مصوبات شورا وجود ندارد و با توجه به اختیارات محدود خود نمی تواند یک مدیریت محلی و غیرمتمرکز را برای شهر دانسته باشد و عملا وابسته به نهادهای سطوح بالای مدیریتی بالای منطقه و ملی است. حالا با توجه به اینکه شوراها می‌توانند کارآمد ترین ابزار حکومت محلی برای مدیریت شهری و در راستای نهادینه شدن مشارکت مردم برای مدیریت بهتر باشند توسعه نقش آنها در مدیریت شهری در کنار شهرداری امری لازم و اجتناب ناپذیر است ( احد نژاد و همکاران، 1390: 4). بنابراین بحث در مورد نقش و عملکرد آن، نخست، نیازمند تصویری از مفهوم و مشخصات عمده سیستم کلان مدیریت شهری و عملکردهای مورد انتظار از آن است. که در واقع ابتدا لازم است روشن شود؛ از کلیت سیستم مدیریت شهری چه عملکردهایی انتظار می‌رود، تا بتوان در این چارچوب و متناسب با اقتضائات ناشی از آن، جایگاه، نقش و عملکردهای حاضر ذی ربط و از جمله شورای شهر را تعیین کرد(نمودار شماره1).