دانلود رایگان پرسشنامه دانش فراشناختی حل مسئله

این پرسشنامه استاندارد از نوع فایل ورد و به همراه تمامی اطلاعات مربوط به نمره گذاری، تفسیر، روایی و پایایی و … در قالب جداول زیبا و آماده تکثیر ارائه گردیده است. می توانید به صورت آنلاین اقدام به دانلود فایل مربوطه بپردازید.

هدف: ارزیابی سه طبقه دانش فراشناختی حل مسئله (طبقه شخص، تکلیف و راهبرد) به صورت مصاحبه

تعداد سوال: 17

تعداد طبقه: 3

شیوه نمره گذاری: دارد

تفسیر: دارد

روایی و پایایی: دارد

منبع: دارد

نوع فایل: word 2007

همین الان دانلود کنید

قیمت: رایگان

دانلود رایگان نهایی کردن خرید مورد به سبد خرید اضافه شد

دانش فراشناختی

یکی از دغدغه های جدی تمام نظریه پردازان یادگیری ریاضی، ایجاد توانایی حل مسأله در یادگیرندگان ریاضی است. جریان حل مسأله ریاضی با تلفیق و جرح و تعدیل نظریه های پیاژه، ویگوتسکی و … به نظریه پردازی های جدید و قابل توجهی در جهت آموزش و یادگیری حل مسأله ریاضی دست یافته است. در دهه گذشته، تحقیقات در مورد فرایند حل مسأله، پژوهشگران را به تمرکز جدیدی در ادبیات تحقیق، راهبری کرده است. به گفته سیلور(1982)« هر یادگیرنده و معلم جدی ریاضی تشخیص می دهد که توانایی حل مسأله، مستلزم چیزی بیش از مجموعه ای از مهارت ها و تکنیک هاست. حداقل، توانایی نظارت بر پیشرفت در طی حل مسأله و آگاهی از توانایی ها و محدودیت های فرد نیز مهم هستند». سیلور این    توانایی ها را توانایی های فرا شناختی(دانش فراشناختی) می نامد. در بحث کنترل(یعنی توانایی به کارگیری منابع دانشی و چگونگی استفاده از دانسته های فرد توسط خودش به هنگام حل مسأله)، برای انواع تصمیم گیری ها در مورد حل یک مسأله، از نوعی دانش درونی استفاده می شود که اصطلاحاً به آن دانش فراشناختی گفته می شود.

فراشناخت اصطلاحی است که اولین بار توسط فلاول(1976) در زمینه حافظه به کار برده شد. فلاول فراشناخت را شناخت درباره شناخت می دانست یا به طور کلی، فراشناخت را دانش و کنترل شناخت تعریف کرد و از آن به بعد، متخصصان مختلف این اصطلاح را در حیطه های مختلف از جمله “آموزش ریاضی و حل مسأله”، به کار بردند. به گفته سیف(1380)، تاریخچه فراشناخت به قبل از فلاول(1976) بر می گردد. به گفته وی نخستین بار” هارلو”(1949)، مفهوم یادگرفتن یادگیری را که یک رشته آزمایش با میمون ها انجام داد، مطرح ساخت. در این آزمایش ها، میمون ها وادار می شدند تا مسایلی را که به آنها داده می شد، حل کنند. یافته جالب هارلو این بود که هر چه میمون ها مسایل بیشتری را حل می کردند، در حل مسأله تواناتر می شدند. یعنی حیوان ها یاد می گرفتند که چگونه یاد بگیرند. روان شناسان در دهه های اخیر، به جای مفهوم        یاد گرفتن یادگیری هارلو، از اصطلاح فراشناخت استفاده کرده اند.

دانش فراشناختی شامل مقوله های زیر است:

1ـ آگاهی فرد از دانسته های خود در زمینه ریاضی

اولین جنبه از دانش فراشناختی، به داوری های فرد درباره ظرفیت های ذهنی و رفتار خود مربوط می شود. به عنوان مثال آگاهی مسأله حل کن از:

الف) مقدار اطلاعاتی که می تواند بدون خطا به خاطر بسپارد.

ب) چگونه موضوع درسی ریاضی که تدریس شده است را به خوبی می فهمد.

ج) انواع محاسبات ذهنی که می تواند انجام دهد.

د) توانایی های فرد برای فهمیدن و به کارگیری مفاهیم ریاضی.

2ـ استفاده درست فرد از منابع دانشی خویش(خود نظمی)

جنبه دوم فراشناخت، خود نظمی است که به توانایی فرد برای بازبینی، ارزیابی و (اگر لازم باشد)، اصلاح رفتار خود در حین انجام تکالیف پیچیده، نظیر حل مسأله ریاضی مربوط می شود. پژوهش ها نشان داده اند که عملکرد خود نظمی مسأله       حل کن های خبره، خیلی بهتر از تازه کارهاست. عملکرد مسأله حل کن های خبره در محدود کردن کاوش های نامناسب یا ترک راه حل های محال بهتر است و راه حل های امیدوار کننده و مناسب مسأله را پی گیری می کنند.

3ـ باورهای فرد درباره خود، دربارۀ ریاضی و دربارۀ حل مسأله ریاضی

جنبه سوم دانش فراشناخت، مجموعه ای از باورها است که افراد درباره خودشان، ریاضیات و ماهیت تفکر ریاضی دارند. برای مثال، بسیاری از دانش آموزان معتقدند که اندیشه ها و فرمول های ریاضی که به وسیله متخصصان از بالا منتقل می شوند      ( مثلاً از طریق معلمان) را باید به خاطر بسپارند، در نتیجه انتظار دارند فرمول های آماده ای برای موقعیت هایی که مطالعه کرده اند در اختیار داشته باشند و ممکن است در صورتی که فرمول ها را فراموش کرده باشند، به سادگی تسلیم شوند یا ممکن است نتوانند از عهده تحلیل موقعیت هایی که قادر به فهمیدن آنها بوده اند و سعی کرده اند آنها را تحلیل کنند برایند. به عنوان مثال برخی از باورهای دانش آموزان در مورد ریاضی و حل مسائل ریاضی به شرح زیر است:

ü      ریاضیات رسمی ارتباط خیلی کمی با حل مسأله های دنیایی که در آن زندگی می کنیم، دارد.

ü   مسائل ریاضی معمولاً در ده دقیقه یا کمتر حل می شوند( اگر دانش آموزان نتوانند مسأله ای را در کمتر از 10 دقیقه حل کنند، معمولاً از آن صرف نظر می کنند).

ü      فقط نابغه ها (دانش آموزان زرنگ) توانایی یادگیری، کشف، خلق و یا حل مسائل ریاضی را دارند.

***

 

 

به گفته گویا(1992)، آموزش ریاضی و حل مسأله های ریاضی مبتنی بر فراشناخت، از 4 تکنیک متفاوت اما مرتبط با هم استفاده می کند که بر فراشناخت متمرکز شده اند. این تکنیک ها عبارتند از:

•     کار در گروه های کوچک

کار در گروههای کوچک، یکی از مولفه های اصلی آموزش و حل مسأله می باشد. دانش آموزان ضمن کار در گروههای کوچک، یاد می گیرند تا برکار های خود نظارت داشته باشند و ارزیابی درستی از آنها کنند. در زمانی که دانش آموزان در گروههای کوچک مشغول فعالیت حل مسأله هستند، معلم باید اطمینان حاصل کند که تک تک آنها، درگیر فعالیت ریاضی شده اند و هرکس، مسئولیت خود را می شناسد و به آن عمل می کند. قرار دادن کودکان در گروههای سه یا چهار نفری برای کار روی یک مسأله، یک استراتژی بسیار مفید برای تشویق و حمایت از بحث ها و تعامل پیش بینی شده در یک جمع ریاضی است. کلاسی که به صورت گروههای کوچک تنظیم شده است، زمان خیلی بیشتری برای تعامل و بحث ایجاد می کند تا کلاسی که در آن همه دانش آموزان به طور منفرد یک کل را تشکیل می دهند. در گروههای کوچک، کودکان اجازه و قدرت بیش تری برای صحبت کردن، کشف ایده ها، توضیح چیزهایی به گروه خود، پرسیدن و یادگرفتن از همدیگر، استدلال کردن و داشتن ایده های شخصی که در فضایی دوستانه به چالش می افتند، خواهند داشت.

• بحث همگانی در کلاس

بحث همگانی در کلاس موجب می شود تا دانش آموزان با معلم و همکلاسی های خود به بحث و گفتگو بپردازند که خود عامل مهمی برای تقویت یادگیری معنادار مفاهیم ریاضی و حل مسائل ریاضی، توسط آنان خواهد بود. همچنین بحث کلاسی باعث می شود تا دانش آموزان تشویق شوند تا فقط به قدرت خارجی یعنی معلم خود اتکا نکنند تا همیشه او به آنان بگوید چه بکنند و چه نکنند، بلکه خود به خلق و انجام فعالیت های ریاضی، حل  مسائل و … بپردازند. ملزم کردن دانش آموزان به اینکه توضیح دهند چرا، بگویند چگونه و جزئیات ایده های خود را شرح دهند، باعث می شود تا بدانند که ریاضی، اسرار آمیز یا    غیر قابل فهم نیست. دیگر نیازی نیست که معلم، منبع حقایق ریاضی باشد.

• نوشتن بازتابی(ژورنال نویسی)

گروه ها می توانند بر نتایج اطلاعات بدست آمده در هنگام حل مسائل ریاضی، بازتاب داشته و آنها را بنویسند. تقریباً نوشتن می تواند بخشی از هر مسأله طرح شده باشد. نه تنها نوشتن به دانش آموزان کمک می کند تا فکرهای خود را منسجم کنند، بلکه نوشتن موجب می شود که هر دانش آموز متعهد شود یک ایده را برای بحث های کلاسی، توضیح دهد یا از آن دفاع کند. مثلاً دانش آموزان یک گروه می توانند در مورد اینکه چگونه کشیدن شکل در ارائه راه حل، مفید واقع شد، یا اینکه چگونه استراتژی حدس و آزمایش را مورد استفاده قرار دادند، با دیگر دوستان خود در گروههای دیگر صحبت کرده و از نظرات آنها آگاه شوند.

• معلم به عنوان ایفا کننده یک نقش الگویی برای رفتار فراشناختی

در این تکنیک، معلم هنگام روبرو شدن با مسایل ریاضی در کلاس، سعی می کند رفتاری فراشناختی از خود بروز دهد تا   دانش آموزان با این رفتار آشنا شده و بتوانند بعداً خود نیز چنین رفتاری داشته باشند. در این تکنیک، گویی معلم اولین بار است که با مسأله برخورد می کند. یکی از محاسن این روش این است که دانش آموز رفتار حل مسأله مناسبی را که باید به آن عادت کند، می بیند.

آزمون تیمز[2](TIMSS)

سومین مطالعه بین المللی ریاضیات و علوم(TIMSS) در سال تحصیلی 1374ـ1373 توسط انجمن بین المللی ارزشیابی پیشرفت تحصیلی با هدف اندازه گیری پیشرفت تحصیلی دانش آموزان شرکت کننده در دو درس ریاضی و علوم و همچنین تاثیر عوامل موثر در این پیشرفت از جمله برنامه و مواد آموزشی، مدرسه و خانواده به اجرا در آمد.

بررسی های متخصصان آموزش ریاضی و معلمان ریاضی نشان داد که مهمترین علل پایین بودن عملکرد دانش آموزان ایرانی در آزمون تیمز را می توان موارد زیر عنوان کرد:

1ـ تقابل بین آموزش شهودی و آموزش رسمی:

آموزش مفاهیم و موضوعات ریاضی در پایه های پائین تر بیشتر به صورت تجربی و شهودی می باشد اما در پایه های بالاتر به صورت انتزاعی(فرمولی) می باشد و بنابراین دانش آموزان در پایه های پائین تر یادگیری شان به صورت درکی و مفهومی      می باشد ولی در پایه های بالاتر این گونه نیست.

2ـ عدم توانایی فراشناختی در دانش آموزان:

دانش آموزان پایه های بالاتر چون نمی دانند مطالبی را که فرا گرفته اند چه موقع به کار ببرند، دچار مشکل می شوند. در واقع انباشت حافظه از اطلاعات و عدم توانایی استفاده به موقع از آن ها یعنی عدم توانایی فرا شناختی، یکی از موانع موفقیت    دانش آموزان ایرانی در آزمون تیمز، معرفی شده بود.

سخن پایانی

یکی از وظایف مهم معلم در کلاس های ریاضی، انتخاب درست مسأله است، چرا که مسأله های مناسب(باز ـ پاسخ)، به دانش آموزان فرصت بروز و توسعه دانسته هایشان را می دهد و اگر مسأله ها درست انتخاب شوند، می توانند نیروی محرکه ای برای یادگیری ریاضیات باشند. در حل مسأله های باز ـ پاسخ، مسأله چندین پاسخ احتمالی خواهد داشت که می توان آنها را به چندین روش به دست آورد و تمرکز نه بر روی پاسخ مسأله، بلکه بر شیوه های رسیدن به پاسخ است. حل مسأله واقعی ، مستلزم مسأله ای است که کمی فراتر از سطح مهارت های دانش آموزان باشد به طوری که او به طور خود به خودی نداند که از کدام روش حل مسأله استفاده کند. مسأله باید برای دانش آموز غیر معمولی، چالش برانگیز و نا آشنا بوده و در عین حال، ناامید کننده نباشد(بکرو شیمادا، 1997).

انتخاب مسأله به طور هوشیارانه، قسمت بسیار مشکلی در آموزش ریاضی است. به گفته پولیا(1945) « اگر معلم،     دانش آموز را با مسأله ای که باید حل کند تنها بگذارد و به او کمک نکند، یا این کمک به اندازه لازم و کافی نباشد، ممکن است دانش آموز نتواند در حل مسأله پیشرفت کند در نتیجه، منفعل(غیر فعال) می شود. راهنمایی های معلم باید به اندازه ای باشد که برای دانش آموز، سهم معقولی از کاری که باید انجام دهد، بر جای ماند. در فرایند حل مسأله، معلم می تواند با طرح سوال هایی از قبیل« چرا» ، « چگونه» و « به چه دلیل»، توانایی های فراشناختی دانش آموزان را به گونه ای ارتقاء دهد تا آنها، نسبت به ذخایر دانشی خود، آگاهی بیشتری پیدا کرده و بتوانند در موقع لزوم از آن ها استفاده درست و کارا کنند، زیرا جواب دادن به این سوال ها، نیاز به تعمق و تفکر دارد(گویا، 1379). بنابراین، انتخاب « مسأله مناسب» و « راهنمایی های درست معلم» می توانند در کارایی حل مسأله، تأثیر مستقیمی داشته باشد. اما باید توجه داشت که این کار چندان آسان نیست و نیاز به زمان، تمرین، دلبستگی و پیروی از اصول اساسی دارد(پولیا، 1945).

پژوهشگران بسیاری، تحقیق در مورد حل مسأله ریاضی را مستلزم توجه دقیق به جنبه های فراشناختی دانش آموز دانسته و بدون این ویژگی، چنین مطالعه ای را ناقص و نا کارآمد می دانند. طبق یافته های لستر(1988)، « حل مسأله از طریق منابع دانشی و قواعد و فرمول های ریاضی، بدون توجه به جنبه های عاطفی و فراشناختی حل مسأله، نا مناسب و ناقص است». نقش فراشناخت در آموزش حل مسأله به طور عمومی و آموزش حل مسأله ریاضی به طور خاص، قابل توجه است. پژوهشگران بسیاری در عرصه حل مسأله ریاضی، با استفاده از ساختار فراشناخت، به تهیه و تدوین الگوهای مختلف تدریسی ـ آموزشی، پرداخته اند. لازم به ذکر است که رشد و توسعه انواع تکنیک های فراشناختی و چگونگی ایجاد دانش فراشناختی در یادگیرندگان ریاضی، تنها با پشتوانه های بومی و جهانی، امکان پذیر است.

منابع برای مطالعه بیشتر:

[1] ای . اچ. شونفیلد(1378). فراشناخت و ریاضیات. مجله رشد آموزش ریاضی شماره 55.

[2]گویا، زهرا(1379). واقعاً این همه هیاهو در مورد فراشناخت چیست؟ مجله رشد آموزش ریاضی شماره 59.

[3] گویا، زهرا(1382). نقش فراشناخت در آموزش حل مسأله ریاضی. مجله رشد آموزش ریاضی شماره 74.

[4] گویا، زهرا و رضایی، مانی(1382). کارگاه حل مسأله ریاضی. دبیر خانه راهبردی ریاضی.

[5] گویا، زهرا(1377). نقش فراشناخت در یادگیری حل مسأله ریاضی. مجله رشد آموزش ریاضی، شماره 53.

[6] روزدار، علی(1385). آنچه لازم است درباره حل مسأله بدانیم. مجله رشد آموزش ریاضی، شماره86.

[7] کتاب های روان شناسی.