این پرسشنامه استاندارد از نوع فایل ورد و به همراه تمامی اطلاعات مربوط به نمره گذاری، تفسیر، و … در قالب جداول زیبا و آماده تکثیر ارائه گردیده است. پس از پرداخت موفق می توانید به صورت آنلاین اقدام به دانلود فایل مربوطه بپردازید.
هدف: ارزیابی سلامت مدارس از جنبه های مختلف
تعداد سوال: 44
روش نمره گذاری و تفسیر نتایج: دارد
روایی و پایایی: دارد
منبع: ساعتچی؛ محمود . کامکاری؛کامبیز . عسکریان؛ مهناز . آزمونهای روان شناختی . نشر ویرایش . 1389
همین الان دانلود کنید
قیمت: فقط 1500 تومان
تعریف سلامت سازمانی
سلامت سازمانی یکی از گویا ترین و بدیهی ترین شاخصهای اثر بخشی سازمانی تلقی می شود.
سلامت سازماني مفهوم بي نظيري است كه به ما اجازه مي دهد تصوير بزرگي از سلامت سازمان داشته باشيم. در سازمانهاي سالم، كارمندان متعهد و وظيفه شناس و سودمند هستند و از روحيه و عملكرد بالايي برخوردارند. سازمان سالم جايي است كه افراد با علاقه به محل كارشان مي آيند و به كاركردن در اين محل افتخار مي كنند. درحقيقت سلامتي سازمان از لحاظ فيزيكي، رواني، امنيت، تعلق، شـــــايسته سالاري و ارزشگذاري به دانايي، تخصص، و شخصيت ذي نفعان، و رشد دادن به قابليتهاي آنها و انجام وظايف محول شده از سوي فراسيستم هاي خود در اثربخشي رفتار هر سيستمي تاثير بسزايي دارد ( جاهد،1384، 16).
ماتیو مایلز1 روانشناس و صاحبنظر آموزش و پرورش اولین نظریه پرداز سلامت سازمانی مدرسه است. او در سال 1956 در مقاله مفصلی به تعریف و توضیح این مفهوم پرداخت. پس از او صاحبنظران دیگر به پیگیری و تکمیل این مفهوم پرداخته، چارچوب نظری و ابزاری برای سنجش و ارزیابی آن پدید آوردند. مفهوم سلامتی مثبت در یک سازمان توجه را به شرایطی جلب می کند که رشد و توسعه ی سازمان را تسهیل کرده و یا موجب پویایی های سازمانی می باشد.
مفهوم سلامت سازمانی مدرسه، با دو دلیل قانع کننده است. اول اینکه ، مدرسه به عنوان یک سیستم اجتماعی، در هدایت مدیران، معلمان، و دانش آموزان نقش اساسی دارد. بنابراین، سلامت سازمانی منعکس کننده اثر متقابل اجتماعی میان آن ها و به عنوان واسطه عمل می کند. دوم، اینکه سلامت سازمانی و تاثیر آن بر عملکرد واقعی سازمان امری ضروری می باشد. مطابق گفته پارسونز، در یک مدرسه سالم سطوح فنی، مدیریتی و نهادی باهم هماهنگ هستند، و مدرسه در هماهنگ سازی نیاز های اساسی و در هدایت انرژی و رسالت آن توانا می باشد .(Korkmaz,2007,p.32)
جهت آشنایی بیشتر با مفهوم سلامت سازمانی، به چند تعریف از صاحب نظران در این زمینه می پردازیم.
مایلز در تعریف سلامت سازمانی می گوید:«سلامت سازمانی را به مجموعه ای از خصائص سازمانی نسبتا پر دوام تعریف کرده و اشاره می کند به اینکه یک سازمان سالم نه تنها فقط در محیط خود پایدار می ماند، بلکه در دراز مدت قادر است به اندازه کافی با محیط خود سازگار شده ،تواناییهای لازم را برای بقاء خود پیوسته ایجاد کند و گسترش دهد» (Hoy,Patrick,1990,p.156)
ریچارد بکهارد1، سازمان سالم را سازمانی می داند که بر اساس مدیریت بر مبنای هدف اداره می شود.
پارسونز در تعریف یک سازمان سالم می گوید:«همه ی سیستم های اجتماعی برای بقاء و توسعه ، باید خود را با محیط اطراف انطباق دهند، منابع مربوط را برای بدست آوردن مقاصد خود بسیج کنند، فعالیت های خود را هماهنگ و همسان سازند، و در کارکنان خود ایجاد انگیزه نمایند. در این صورت سلامت آن ها تضمین می گردد»(عزیزی مقدم،1385، 20).
لايدن و كلينگل درمورد سلامت سازماني مي نويسند؛ سلامت سازماني مفهوم تقريباً تازه اي است و تنها شامل توانايي سازمان براي انجام وظايف به طور موثر نيست بلكه شــامل توانايي سازمان براي رشد و بهبود نيز مي گردد. ناظران در سازمانهاي سالم كاركناني متعهد و وظيفه شناس، روحيه بالا، كانال هاي ارتباطي باز و موفقيت بالا مي يابند و يك سازمان سالم جايي است كه افراد مي خواهند در آنجا بمانند و كار كنند و به آن افتخار كنند و خود افرادي سودمند و مؤثر هستند (جاهد،1384، 17).
از دیدگاه کیث دیویس زمانی سازمان سالم است که کارکنان احساس کنند کاری سودمند به جای می آورند و به احساس رشد و پرورش شخصی دست یابند. آنان بیشتر کاری شوق انگیز را که خشنودی درونی فراهم می آورند و دوست دارند، می پذیرند. بسیاری از کارکنان مسئولیت و فرصت پیشرفت و کامیابی شغلی را جستجو می کنند. آنان می خواهند که به سخنانشان گوش داده شود و با آنان چنان رفتار شود که گویی هر یک دارای ارزش وجود فردی هستند. آنان می خواهند که اطمینان یابند سازمان براستی برای نیازهای آنان دلسوزی می کنند.
در تعریف دیگری از سلامت سازمان، سازمانی را سالم می دانند که آفریننده باشد و برای این ویژگی یعنی آفرینندگی باید از ویژگی هایی برخوردار باشد که عبارتند از:
دگرگونی را بپذیرد؛
اندیشه های تازه را گرامی بدارد؛
آزمایش و شکست را جزئی از کامیابی بداند؛
از کوشش مردمان قدردانی کند (عزیزی مقدم،1385، 20).
بنیس(1962) در تعریف سلامت سازمانی موازین سه گانه زیر را پیشنهاد می کند:
1. سازش پذیری: که عبارت است از توانایی حل مساله و نشان دادن واکنش مناسب به نیازهای متغییر محیط.
2. حس تشخیص : به مفهوم دانش و بصیرت لازم از طرف سازمان برای تشخیص وجود خودش، هدف هایی که باید دنبال کند و کارهایی که باید انجام دهد.
3. ظرفیت آزمون واقعیت: یعنی توانایی کشف، درک دقیق و تفسیر صحیح صفات و ویژگی های حقیقی محیط بویژه آن دسته از خصوصیات محیطی که به انجام وظایف سازمان مربوط می باشند.
علمای بعدی در این مورد تا حد نسبتا زیادی متاثر از نظر بنیس در مورد سلامت سازمانی هستند. مثلا آرجریس(1970) با مشابه تلقی کردن مفهوم سازمان اثر بخش با مفهوم سلامت سازمانی بنیس بیان می کند که سازمان اثر بخش متکی به توانایی سازمان در برآوردن این سه مورد حیاتی است:
1. کسب اهدافش 2. حفظ امور داخلی خودش3. انطباق با محیطش.
رابرت اونز(1970) در بیان خصوصیات یک سازمان سالم می گوید: نه تنها در محیط خودش دوام می آورد بلکه به طور موثری پیوسته از عهده ی فعالیت های دشوار و طولانی بر می آید و مستمراً این توانایی خود را توسعه می دهد. عملیات کوتاه مدت هر روز بخصوص ممکن است اثر بخش باشد یا غیر اثر بخش اما بقای پایدار، توان موثر و رشد همواره ادامه دارد.
عباس زاده (1371) یک سازمان را سالم می داند که با نیروهای مانع بیرونی به طور موفقیت آمیزی برخورد کرده نیروی آن ها را به طور اثر بخشی در جهت اهداف و مقاصد اصلی سازمان هدایت می کند (قنبری کوهنجانی،1377، 18-19).
طبق گفته ی هوی(1991) یک سازمان سالم، سازمانی است که نه تنها در محیط خود زنده و پایدار می ماند بلکه در درازمدت هم می تواند به رشد و موفقیت زیادی دست یابد. مفهوم و معیار اندازه گیری سلامت، روی درک مشترک معلمان از این مفهوم تاکید داردکه می تواند به طور مکرر بر رفتار افراد در سازمان مدرسه موثر واقع شود. و مدرسه ی سالم سازمانی است که در مقابل شرایط عدم اطمینان محیط داخلی و خارجی با موفقیت ایستادگی کرده و بر موانع مغلوب شود .(Licata,Harper,1999,p.465)
مطابق گفته ی کوکس1 وهاوارد2 (1990)، مفهوم یک سازمان سالم این است که رشد و منعکس کننده اثر بخشی سازمان در محیط های متفاوت بوده و چگونگی واکنش سازمان بر تغییر و تحولات محیطی می باشد .(Janice,2000,p.64)
سلامت سازمانی، یکی از گویاترین و بدیهیترین شاخصهای اثربخشی سازمانی است. در یک سازمان سالم مدیر رفتاری کاملا دوستانه و حمایتگر با کارمندان خود دارد و در برنامه های خود دارای یگانگی است. کارمندان نیز تمایل بیشتری برای ماندن و کار کردن در سازمان دارند و به طور موثرتری کارها را انجام می دهند. « مايلز » معتقد است سلامت سازماني به دوام و بقاي سازمان در محيط خود و سازگاري با آن و ارتقا و گسترش توانايي خود براي سازش بيشتر اشاره مي كند. « هرزبرگ » عواملی چون طرز تلقي و برداشت كاركنان، شيوه اداره امور، خط مشيهاي سازمان، ماهيت و ميزان سرپرستي، امنيت كاري، شرايط كاري، مقام و منزلت، سطح حقوق و دستمزد، استقرار روابط متقابل دو جانبه، سرپرستان، همگنان و مرئوسان و زندگي شخصي كاركنان را براي تأمين و حفظ سلامت سازمان لازم دانسته است و معتقد است نبود اين عوامل ممكن است چنان كارمندان را دچار عدم رضايت سازد كه سازمان را ترك كرده و موجوديت آن را به مخاطره اندازند.
تعریف سلامت سازمانی
« كيت ديويس » سازمان سالم را سازمانی می داند كه در آن كاركنان احساس كنند كاري سودمند و مفید انجام ميدهند و به احساس رشد و پرورش شخصي دست مييابند. آنان بيشتر كاري شوقانگيز را كه خشنودي دروني فراهم ميآورد، دوست دارند و ميپذيرند. بسياری از كاركنان مسئوليت و فرصت پيشرفت و كاميابی شغلی را جستوجو ميكنند. آنان میخواهند كه به سخنانشان گوش داده شود و با آنان چنان رفتار شود كه گويی هر يک دارای ارزش وجودی فردی هستند. آنان میخواهند كه اطمينان يابند سازمان به راستی برای نيازها و دشواریهای آنان دلسوزی میكند. ازنظر « لایدن و كلینگل » سلامت سازمانی یك مفهوم تقریباً تازه ای است و شامل توانایی سازمان برای انجام وظایف خود به طور موثر و رشد و بهبود سازمان می گردد. یك سازمان سالم جایی است كه افراد می خواهند در آنجا بمانند و كار كنند و خود افرادی موثر و سودمند باشند « ماتیو مایلز » یک سازمان سالم را به عنوان سازمانی تعریف می کند که « نه تنها در محیط خود دوام می آورد بلکه در یک برهه زمانی طولانی نیز به طور کافی سازش کرده و تواناییهای بقاء و سازش خود را به طور مداوم توسعه داده و گسترش می دهد ». چیزی که در این تعریف واضح است این است که سازمان سالم با نیروهای مانع بیرونی به طور موفقیت آمیزی برخورد کرده، نیروی آن را به طور اثربخشی در جهت اهداف و مقاصد اصلی سازمان هدایت می کند. البته عملکرد سازمان در یک روز مشخص، ممکن است اثربخش و یا غیر اثربخش باشد اما علایم درازمدت در سازمانهای سالم، مساعد اثربخشی است.
پوياييهای سازمانی: سالم تا غيرسالم:
مفهوم سلامتی مثبت در يك سازمان، توجه را به شرايطي جلب مي كند كه رشد و توسعه سازمان را تسهيل كرده و يا مانع پوياييهاي سازمان است. « تالکوت پارسونز » معتقد است كه همه سیستمهاي اجتماعي، اگر قرار باشد که رشد و توسعه یابند، بايد چهار مشکل اساسي انطباق، کسب هدف، یگانگی و ناپیدایی ( AGIL ) را فرو نشانند. به عبارت ديگر، سازمانها باید درحل چهار مشكل موفق باشند:
- مشكل كسب منابع كافي و سازش با محيط خود ( Adaptation )
- مشكل تعيين و اجراي هدف (Attainment Goal )
- مشكل نگهداري وحدت در داخل سازمان (Integration )
- مشكل ايجاد و حفظ ارزشهاي منحصر به سيستم (Latency )
بنابراين، سازمان بايد به نيازهاي انطباق و كسب هدف و نيز نيازهاي بياني، يگانگي اجتماعي و هنجاري برخورد بكند، در واقع فرض بر اين است كه سازمانهاي سالم، به طور اثربخشي هر دو دسته از نيازها را برآورد مي كنند. « تالکوت پارسونز » پیشنهاد می کند که سارمانهای رسمی مثل مدرسه، مسئولیت و کنترل این نیازها را در سه سطح متفاوت از خود بروز می دهند:
- سطح نهادی: سازمان را با محیط پیوند می دهد.
- سطح اداری: میانجی تلاشهای داخلی سیستم بوده، آنها را کنترل می کند.
- سطح تکنیکی ( فنی ): محصول سازمان را تولید می کند.
چارچوب فوق متعلق به « تالکوت پارسونز »، برای مفهوم سازی و اندازه گیری سلامت سازمانی یک مدرسه طرح یگانه ای ارائه می کند. به طور اخص، سازمان سالم سازمانی است که در آن سطوح فنی، اداری و نهادی در هماهنگی هستند. سازمان نیازهای بیانی و نهادی را برآورده می کند و با نیروهای خارجی به طور موفقیت آمیزی برخورد کرده و نیروی آنها را در جهت هدف اصلی سازمان هدایت می کند.
ابعاد سلامت سازمانی « تالکوت پارسونز » در مدارس :
هفت بعد سلامت سازمانی برحسب سطوح مسئولیت و نیاز کارکردی عبارتند از:
- سطح نهادی
یگانگی نهادی مدرسه ای را توضیح می دهد که دارای یگانگی در برنامه آموزشی خود می باشد. مدرسه به علایق کوچک از طرف جامعه محلی و درخواستهای والدین مستعد است و قادر است که بطور موفقیت آمیزی با نیروهای بیرونی مخرب سازش کند. ( نیاز نهادی )
سئوال نمونه: بعضی از شهروندان در هیئت امنای مدرسه نفوذ دارند؟
- سطح اداری
نفوذ مدیر به توانایی وی در تاثیر کردن به عمل مافوقها اشاره می کند. مدیر با نفوذ، ترغیب کننده بوده و با رئیس ناحیه به طور اثربخشی کار میکند اما در عین حال در فکر و عمل خود استقلال دارد. ( نیاز ابزاری )
سئوال نمونه: مدیر هر چه را که از مافوق خود می خواهد می گیرد؟
رعایت نشاندهنده رفتاری از مدیر که دوستانه، حمایتی، باز و همکارانه است. ( نیاز بیانی )
سئوال نمونه: مدیر به رفاه شخصی هیئت آموزشی توجه دارد؟
ساختدهی به رفتاری از مدیر که وظیفه مدار و موفقیت مدار است. ( نیاز ابزاری )
سئوال نمونه: مدیر استانداردهای دقیق عملکرد را حفظ می کند؟
حمایت منابع به مدرسه ای که دارای مواد و وسائل آموزشی لازم بوده و وسائل اضافی دیگر براحتی قابل حطول است. ( نیاز ابزاری )
سئوال نمونه: معلمان به مواد آموزشی لازم دسترسی دارند؟
- سطحتکنیکی ( فنی )
روحیه به احساس اطمینان، اعتماد، همدردی و دوستی که در بین معلمان وجود دارد اشاره می کند. معلمان احساس خوبی به یکدیگر داشته و احساس می کنند کار خود را به خوبی انجام می دهند. ( نیاز بیانی )
سئوال نمونه: معلمان دارای روحیه زیادی هستند؟
تاکید علمی به تاکید مدرسه برای یادگیری دانش آموزان اشاره می کند. محیط یادگیری منظم و جدی است. اهداف علمی سطح بالا ولی قابل حصول برای دانش آموزان وضع شده است. ( نیاز ابزاری )
سئوال نمونه: دانش آموزان برای اطلاح یادگیریهای قبلی خود تلاش می کنند؟
مشخصه های فضاهای كاری سالم :
درگذشته توجه تحقيقات سلامت سازمانی به محيط فيزيكي كار معطوف بود اما تحقيقات جديد مولفه هاي رواني محيط كار را بیشتر مورد تاکید قرار دادند. محققان دريافتند كه اينچنين اقدامات سازماني بوجود آورنده مفاهیم، كنترل شغل، الزامات رواني كار، حمايت اجتماعي، امنيت شغلي كه به ترتيب اثرگذار بر جسم و روان كاركنان مي باشند، هستند. 10 مشخصه از محيطهاي كاري سالم بر اساس نتايج تحقيقات اخير كه در ارتباط با كار و سلامتي انجام شده اند عنوان مي گردد. اين فهرست همچنين مبين اين واقعيت هستند كه سازمانها بايستي اين استراتژيها را دنبال كنند چرا كه آنها براي سلامتي كارکنان بسيار مهم هستند. همچنين دليلي هستند بر اينكه باور كنيم در نظر گرفتن اين اقدامات منجر به افزايش بهرهوري و موفقيتهاي اقتصادي سازمانها مي گردد. این مشخصات عبارتند از:
- وضوح نقش و قابليت دسترسي آن
- الزامات كاري معقول
- كنترل شغل و حدود اختيارات در تصميم گيري
- حمايت اجتماعي محيط كار
- پاداشهاي عادلانه و رفتارمنصفانه
- دستمزد كافي
- ساعات كاري رضايت بخش
- امنيت شغلي
- جو سازماني امن
- ترتيبات استخدامي سالم
نتیجه:
مدیر یک سازمان سالم، رهبری پویایی ایجاد می کند. رهبری که هم وظیفه مدار بوده و هم رابطه مدار است. چنین سازمانی حامی کارمندان است، مع هذا آنان را هدایت کرده و استانداردهای عملکرد بالاتری را حفظ می کند. به علاوه، مدیر در فکر و عمل خود استقلال دارد. کارمندان در یک سازمان سالم، با علاقه و رضایت کامل به محل کار می آیند و از کار کردن در محیط کاری خود نهایت لذت را می برند. کارمندان به آموزش و یادگیری مستمر متعهد هستند. همدیگر را دوست دارند، به همدیگر اعتماد کرده، در کار خود دلسوز و وظیفه شناس هستند و به سازمان خود افتخار می کنند.
منابع:
1.پولانی، مایکل. (1386). اقداماتی در جهت سلامت سازمانی. ( ترجمه محمد رضا علي پور ). موسسه پژوهش و آموزش همكاران سيستم ( تاریخ انتشار به زبان اصلی، 2004 ).
- علاقه بند، علی. ( 1381 ).مبانی نظری و اصول مدیریت آموزشی. تهران: روان.
- هوی، وین ک و میسکل، سیسیل. ( 1382 ).مدیریت آموزشی ( تئوری، تحقیق و عمل )، ( ترجمه میر محمد سید عباس زاده ). ارومیه: انتشارات دانشگاه ارومیه.