این پرسشنامه استاندارد از نوع فایل ورد و به همراه تمامی اطلاعات مربوط به نمره گذاری، تفسیر، و … در قالب جداول زیبا و آماده تکثیر ارائه گردیده است. پس از پرداخت موفق می توانید به صورت آنلاین اقدام به دانلود فایل مربوطه بپردازید.
هدف: بررسی شاخصهای اقتصادی ارزیابی پایداری گردشگری روستایی (اشتغال و درآمد (كميت و كيفيت)، توزيع درآمد، فرصتهاي شغلي، كاهش فقر و فقرزدايي، تقويت اقتصادي، نشاط و تنوع بخشي طولاني و كاهش آسيب پذيري)
تعداد سوال: 11
تعداد بعد: 3
شیوه نمره گذاری: دارد
تفسیر نتایج: دارد
روایی و پایایی: دارد
منبع: دارد
نوع فایل: Word 2007
همین الان دانلود کنید
قیمت: فقط 2900 تومان
لزوم حفظ مناطق روستایی در راستای بهرهبرداری بهینه از فضاهای جغرافیایی در فرآیند توسعه ملی در گرو تنوعبخشی و رواج اشکال جدید فعالیتهای اقتصادی در کنار فعالیتهای کشاورزی است (هوراکو، 2010: 38). یکی از این راهبردها که اخیراً در اغلب کشورهای جهان مورد توجه برنامهریزان قرار گرفته و حتی در برخی از این کشورها به اجرا در آمده و نتایج مثبتی به همراه داشته است، توسعه و گسترش گردشگری روستایی میباشد. به عبارت دیگر، گردشگری روستایی به عنوان یک راهبرد جدید برای توسعه و تنوع بخشی به اقتصاد روستایی، توانایی ارایه راهحلهایی موثر برای نرخ بالای بیکاری، مهاجرتهای روستایی، توزیع مجدد درآمد و نظایر آن میشود. بنابراین گردشگری روستایی اثرات مختلفی را در مقصد و جامعه میزبان میگذارد. اما اثرات محلی گردشگری روستایی از مکانی به مکانی دیگر متفاوت است. این فرآیند به عنوان ابزاری برای توسعه اقتصادی، کسب درآمد، اشتغال و به نوعی سرمایهگذاری در توسعه روستایی است (میرجانیک و همکاران، 2011: 22).
شواهد فراوان در نقاط جهان حاکی از آن هستند که توسعه گردشگری از توسعه رایج اقتصاد محور، به سمت توسعه پایدار اجتماعات محلی سوق یافته است و گردشگری پایدار سعی دارد با تأثیرگذاری در سه بعد پایداری اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی، ضمن جلب مشارکت جوامع محلی در توسعه اقتصاد ملی از طریق حفاظت از پتانسیلها و حمایت از منابع طبیعی و محیط زیست به توسعه محلی بیانجامد (افتخاری و همکاران، 1389: 5 و 6). از طرفی دیگر، با توجه به جاذبههای فراوان و همچنین افزایش تقاضا و تنوع فعالیتهای گردشگری- تفریحی در مناطق روستایی به ویژه نواحی ییلاقی و کوهستانی و نیز آسیبپذیری زیاد آن، توجه به رویکردهای جامعه محور گردشگری، با تقویت مدیریت و مشارکت جوامع روستایی و هماهنگی بیشتر با فرهنگ محلی به تواناسازی آنان برای تصدی مسئولیت نظارت بر مدیریت و کاربری و … منجر میشود و از طرفی دیگر حفاظت از منابع محلی و رفاه جامعه محلی با تاکید بر منافع گروهی مورد تاکید قرار میگیرد (وثوقی و همکاران، 1390: 65). با توجه به گسترش و فراگیر شدن گردشگری روستایی در چندین سال گذشته، لزوم ارزیابی و کنترل توسعه گردشگری روستایی به لحاظ حرکت به سمت توسعه پایدار، ضروری است. زیرا یکی از اهداف گردشگری روستایی تسریع توسعه پایدار در اجتماعات محلی است.
مبانی نظری
گردشگری در دنیای امروز، به یکی از منابع مهم درآمدزایی و در عین حال از عوامل موثر در تبادلات فرهنگی بین کشورها تبدیل شده است (کاظمی، 1386: 1). به همین علت پژوهشگران و متخصصان علاقمند به بررسی نقش گردشگری در توسعه اقتصادی و اجتماعی جوامع میزبان در سطوح مختلف سکونتگاهها هستند. اهمیت گردشگری تا آن جایی است که از آن به عنوان یک پدیده اجتماعی یاد میشود (هالتمن و هال، 2011: 12)، که با توجه به ماهیت چند بعدی خود، نقش عمدهای در توانمندسازی جامعه میزبان و تقویت تغییرات اجتماعی- اقتصادی آنان ایفا میکند (دویر و همکاران، 2009: 63 و 74؛ آتلیویک، 2007: 309). بنابراین با توجه به اهمیت گردشگری، این صنعت، میتواند به عنوان ابزاری برای توسعه مناطق روستایی با جاذبه گردشگری باشد، چرا که این مقوله میتواند به عنوان یک منبع مالی جدید، وضعیت اقتصادی مردم محلی را بهبود و به عنوان منبعی در خصوص زدودن فقر باشد (لی و چانگ، 2008) و همچنین زمینه را برای حفظ محیط زیست و پایداری اجتماعات محلی فراهم کند.
بر این اساس، سیاست گردشگری پایدار در دنیای امروزی، رهیافت جامعی است که خواهان رشد بلندمدت صنعت گردشگری بدون برجا گذاشتن اثرات مخرب بر زیست بومهای طبیعی است و بر این نکته تاکید دارد که در قالب توسعه گردشگری، بشر قادر خواهد بود که جوانب خاصی از محیط در جهت مثبت یا منفی تعدیل یا دستکاری نماید (شریف زاده و مرادنژاد، 1381: 55). به عبارت دیگر، گردشگری پایدار قصد دارد تا آسیبهای فرهنگی و محیطی ناشی از فعالیتهای گردشگری را به حداقل رسانده، رضایت بازدید کنندگان را فراهم ساخته و در درازمدت مقدمات رشد اقتصادی ناحیه را فراهم آورد. این راه به بدست آوردن تعادل و موازنه بین رشد نهایی گردشگری و نیازهای حفاظت و نگهداری منابع طبیعی است (قادری، 1382: 135).
بنابراین با توجه به دیدگاهها و نظریات مختلف به گردشگری و توسعه روستایی، و اهداف و اثرات یاد شده برای آنها میتوان گفت که گردشگری روستایی از یک طرف با فراهم آوردن فرصتهای جدید برای بسیاری از روستاها به عنوان ابزاری است که به جوامع روستایی حیات دوباره میدهد و موجب توسعه این نواحی میشود. از طرف دیگر توسعه بدون برنامهریزی شده آن، سبب آسیبهای اجتماعی و زیست محیطی در سکونتگاههای روستایی شده است (افتخاری و همکاران، 1389: 5-6). علاوه بر این، هرکدام از این نظریات در راستای برآوردن اهداف توسعه گام برداشته و در بیشتر سعی کردهاند بر جنبههای مثبت و بارز این صنعت تاکید کنند، اما هر یک از این نظریات دارای مزیتها و معایب خاص خود میباشد که در بکار بردن آنها باید به شرایط اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و محیطی هر مکان، یا ترکیبی از آنها را برای توسعه گردشگری در منطق روستایی مورد توجه قرار دهد.
اثرات گردشگری در مناطق روستایی
به طور کلی گردشگری روستایی به مانند سایر حوزهها، دارای اثرات متفاوتی میتواند باشد. اما به لحاظ رویکرد توسعه پایدار، اثرات مثبت و منفی گردشگری را میتوان در سه بعد اساسی مورد توجه قرار داد:
اثرات اقتصادی: در اکثر ارزیابیهای بعملآمده از توسعه گردشگری در کشورهای در حال توسعه تأثیرات اقتصادی مهمتر از ملاحظات دیگر است (افتخاری، 1378: 62). در حقیقت گردشگری به عنوان یک عامل اقتصادی عمده و بسیار مؤثر در سالهای اخیر مورد توجه فراوان قرار گرفته و بدین علت سعی میشود که حتی امکان از عوامل مؤثر در کاهش جریان جهانگردی جلوگیری بعملآمده و امکانات لازم جهت رشد و توسعه آن فراهم شود (رضوانی، 1384:6). در کشورهای صنعتی، توسعه صنعت گردشگری موجب تنوع درآمدها و کاهش ناهماهنگی در اقتصاد محلی- منطقه ای میگردد و در کشورهای در حال توسعه، فرصتی برای صادرات ایجاد میکند، که نرخ رشد آن از اشکال سنتی صادرات بیشتر است. بنابراین گردشگری منبعی قابل اتکا در بسیاری از کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه است که میتواند تأثیر فزایندهای بر روی افزایش درآمد هم در سطح ملی و هم در سطح محلی و نیز افزایش فرصتهای شغلی، افزایش سطح دستمزدها و تحول و گسترش تولیدات و … داشته باشد (امآاف، 2009: 79 و 95) مسلماً گردشگری روستایی بخش کوچکی از صنعت گردشگری را تشکیل میدهد، که البته سهم مهمی در اقتصاد مناطق روستایی را دارد. برای مثال توسعه گردشگری در نواحی روستایی انگلستان تقریباً هر سال 9 میلیون پوند درآمد ایجاد کرده است و در برخی از نقاط این کشور عامل اصلی اشتغالزایی بوده است(منشی زاده، نصیری، 1380:41). علاوه بر این باتلر (2001 ) با بررسی مطالعات و تحقیقات مختلف در زمینه تأثیر گردشگری بر سکونتگاههای روستایی در کشورهای در حال توسعه معتقد است که همه تحقیقات بررسی شده نشان دادهاند که گردشگری (منافع اقتصادی گسترده برای روستاییان) در جوامع روستایی ایجاد کرده است، اگر چه در این تحقیقات میزان منافع حاصله از گردشگری بسیار متفاوت بیان گردیده است (باتلر، 2000: 4) با این وجود توسعه گردشگری روستایی دارای اثرات منفی متعددی متناسب با مکان جغرافیایی و زمانی است که در تحقیقات متعدد به آن اشاره شده است (جدول 2).
جدول (2): اثرات مثبت و منفی اقتصادی گردشگری بر روی سکونتگاههای روستایی
|
مطالعات و تحقیقات |
اثرات مثبت اقتصادی گردشگری |
|
زاهدی، 1385: 43؛ بیک محمدی، 1379، 21؛ رنجبریان،1390:134؛ رضوانی و همکاران، 1390؛ علیلقیزاده فیروزجایی، 1387 Gallent et al, 2005:55; Tao and Wall, 2009:90-98; Holland et al, 2003:25; Choi, 2003, 77; Zhong et al ,2008:841; Royo et al, 2008:8; Lepp et al, 2007: 876; Lee and Chang, 2008:180; Sebele, 2010:136; Norris and Winston, 2007 |
– تقویت بازار محلی و افزایش مصرف تولیدات محلی – ناحیهای – شاخصی برای ترقی و بهبود زیرساختهای اجتماعی و فیزیکی – جریان سرمایه و پول از مراکز شهری به سمت حومهها و مناطق روستایی برای پشتیبانی از اقتصاد محلی – ایجاد مشاغل جدیدی در ارتباط با آماده کردن اتاق برای گردشگران، تهیه غذا، خرده فروشی، حمل و نقل و ایجاد سرگرمی و کاهش بیکاری – مکملی برای کارکردهای اصلی فضای روستایی، جهت ساماندهی، آمایش و پراکنش مناسب امکانات و خدمات در روستاهای هدف گردشگری – ایجاد فرصتها برای کارآفرینان جامعه – استفاده بهینه از منابع موجود مانند زمین، نیروی کار، سرمایه و غیر … – بهبود کیفیت فرآوردهای کشاورزی و صنایع دستی – حمایت از سیستم حمل و نقل، مراقبتهای دارویی، مهمانداری، خدمات بهداشتی، صنایع و حرفههای روستایی سنتی – انتقال درآمد از حوزه پسانداز به حوزه سرمایهگذاری – ارتقای استاندارد زندگی مردم جامعه |
|
مطالعات و تحقیقات |
اثرات منفی اقتصادی گردشگری |
|
زاهدی،1390: 43؛ پاپلی یزدی و سقایی، 1386، رضوانی و همکاران، 1390؛ علیلقیزاده فیروزجایی، 1387 Chris Ryan, 2012; Horakova, 2010, Butler, 2000 |
– افزایش تقاضای فصلی برای خدمات عمومی از قبیل بهداشت، امنیت، پلیس و نیروی انتظامی – افزایش قیمت مواد غذایی در فصول حضور گردشگران – افزایش کاذب قیمت زمین و مسکن – تعارض بین عرضه و تقاضای زمین و بی عدالتی در تقسیم آن – فصلی بودن فرصتهای شغلی ایجاد شده به وسیله صنعت گردشگری – خارج کردن منافع اقتصادی از مناطق روستایی |
منبع: نگارندگان، 1392 با استفاده از منابع در دسترس
اثرات اجتماعی و فرهنگی: مقصود از اثرات اجتماعی گردشگری، تغییراتی است که در شیوه های زندگی مردم جامعه میزبان گردشگر رخ میدهد و این تغییرات بیشتر به سبب تماس مستقیم اهالی و ساکنان آن دیار و گردشگران صورت میگیرد و مقصود از اثرات فرهنگی تغییراتی است که در هنر، عادت رسوم و معماری مردم ساکن جامعه میزبان رخ میدهد این تغییرات بلندمدتتر است و در نتیجه رشد و توسعه صنعت گردشگری رخ خواهد داد از آنجا که نتیجه یا رهآورد صنعت گردشگری موجب تغییراتی در زندگی روزانه و فرهنگ جامعه میزبان میشود. اصطلاح «اثرات اجتماعی- فرهنگی» را به معنای تغییراتی بکار میبرند که در تجربههای روزانه ارزشها، شیوه زندگی و محصولات هنری و فکری جامعه میزبان رخ میدهد (گی، 1377: 327). به هر حال توسعه و گسترش گردشگری در یک منطقه و یا یک ناحیه روستایی، موجب تغییرات اجتماعی و فرهنگی آن منطقه گردیده و میبایست جهت جلوگیری از آثار منفی و نیز تقویت آثار مثبت آن در جامعه میزبان مورد بررسی و ملاحظه قرار گیرند. بدین منظور جان لی (1996) سه راه کلی و مکمل را برای بررسی تأثیر گردشگری بر شرایط اجتماعی فرهنگی کشورهای جهان سوم را ارائه میدهد که میتوان آنرا برای بررسی این تأثیرات در سطوح محلی و روستایی نیز مورد استفاده قرار داد. نخستین شیوه، برخورد گردشگر و میزبان به صورت پدیده ایی قابل شناسایی با شماری از پیامدهای مثبت و منفی به تصویر میکشد (جدول 3). دومین راه عبارت است از دیدگاه کارکردی عناصر مختلف جامعه جهان سومی که ممکن است تغییری را به عنوان پیامد مستقیم گردشگری، نظیر رفتار اخلاقی، زبان و بهداشت تجربه کند. سومین دیدگاه جنبههای تغییر فرهنگی را در نظر میگیرد که ناشی از نفوذ گردشگری در بازنگری مهارتها و رسوم سنتی است مانند صنایع دستی و … است. در مجموع، این سه شکل تأثیر اجتماعی تا حد زیادی بر هم منطبقند (افتخاری، 1378:87).
جدول (3): اثرات مثبت و منفی اجتماعی- فرهنگی گردشگری بر روی سکونتگاه های روستایی
|
مطالعات و تحقیقات |
اثرات مثبت اجتماعی و فرهنگی گردشگری |
|
لطیفی، 1390؛ رضوانی، 1386؛ کاظمی، 1383::45؛ بیکمحمدی، 1379:21؛ شریفزاده، 1387:52؛ پاپلییزدی، 1386:41؛ Kin Hang, 2004: 373; |
– ارتقای تبادل فرهنگی و آگاهی شدن از ارزشها و کردارها سنن ملی اقوام گوناگون – ارتقای سطح فرهنگ و بینش اجتماعی و آشنا شدن با تاریخ و تمدن – ارتقای شاخص کیفیت زندگی مانند: افزایش خدمات رفاهی، تغیر کیفیت زندگی. – افزایش امکانات رفاهی و تغیر الگوی مصرف – گسترش تبادلات فرهنگی بین گردشگران و افراد بومی – رشد شخصیت و شکوفائی استعدادها و ارتقای سطح دانش و آگاهی ساکنان – بهبود عدالت بین مردان و زنان از جهت دستیابی به فرصتهای شغلی – توسعه روابط فکری، فرهنگی و اجتماعی جامعه میزبان و مهمان – ایجاد تحول، نوسازی و معرفی فرهنگ محلی – تجدید حیات دلبستگیها و تقویت پایبندی ساکنان نواحی به آداب و رسوم محلی – تاسیس یا تقویت مؤسسات اداری و مدیریتی در درون روستاها |
|
مطالعات و تحقیقات |
اثرات منفی اجتماعی – فرهنگی گردشگری |
|
زاهدی، 390:49؛ پاپلی یزدی، 1386: 38؛ Chris et al, 2012:239, Kwaku et al, 2012:327; |
– امکان افزایش جرم و جنایت – تهاجم فرهنگی و تخریب مبانی اعتقادی و ارزشی – امکان گسترش آلودگیهای رفتاری متعارض با هنجارهای جامعه – امکان بروز رفتارهای غصب آلود مردم نسبت به گردشگران – امکان از بین رفتن اصالت کارهای هنری و صنایع دستی، افزایش ترافیک و بروز مشکلات عصبی و روانی حاصل از آن – تخریب و آسیب رسانی به میراث تاریخی و فرهنگی، تحمیل تغییرات فرهنگی بدون آمادگی جامعه میزان – تقلید جوانان روستایی از گردشگران و افزایش کالاهای تجملاتی شهری – تغییر شیوه زندگی و برخورد رفتاری روستائیان |
منبع: نگارندگان، 1392 با استفاده از منابع در دسترس
اثرات زیست محیطی:گردشگری و محیط زیست به طور متقابل به یکدیگر وابستهاند، از یک طرف محیط زیست فیزیکی (طبیعی و دستساز انسانی) بسیاری از جاذبهها و منابع گردشگری را فراهم میسازد و از طرف دیگر توسعه گردشگری میتواند آثار مثبت و منفی بر محیط زیست داشته باشد (نوریس و وینسون، 2007: 25 و 28). مقصود از محیط زیست، زمین، هوا، آب، گیاهان، حیات وحش و ساختههای دست بشر است (شکویی، 1375:112). محیط زیست نواحی روستایی یکی از منابع اصلی گردشگری روستایی به حساب میآید، که از زمانهای گذشته همواره مورد استفاده شهرنشینان و دیگر گردشگران جهت تفریح و برآورده ساختن سایر انگیزههای آنان میشود. بنابراین گسترش و توسعه گردشگری در نواحی روستایی، خواه ناخواه اثرات و پیامدهایی بر محیط زیست بجای خواهد گذاشت و میتواند مشکلات و مسائل زیادی را برای مردم نواحی روستایی همانند تخریب جنگلها و پوشش گیاهی، تراکم و ازدیاد زبالهها، ایجاد سر و صدا، یا از بین بردن مزارع و باغات و یا بالعکس میتواند تأثیرات مثبتی همچون، حفاظت از محیط زیست، حفاظت از اماکن باستانی و تاریخی و احیای مجدد آنها و محوطه سازی و ایجاد امکانات و خدمات زیر بنایی و روبنایی و… داشته باشد (نوریس و وینسون، 2007: 25 و 28). از این رو توسعه و مدیریت گردشگری به گونه ایی که با محیط سازگار باشد و به افت کیفیت آن نیانجامد، عامل اساسی در دستیابی به توسعه پایدار به حساب میآید. بنابراین به منظور برنامهریزی گردشگری از لحاظ زیست محیطی، درک و شناخت تأثیرات گردشگری بر محیط زیست نخستین مسأله واجد اهمیت است (افتخاری و همکاران، 1389) (جدول 4).
جدول (4): اثرات مثبت و منفی زیست محیطی گردشگری بر روی سکونتگاهای روستایی
|
مطالعات و تحقیقات |
اثرات مثبت زیست محیطی گردشگری |
|
رضوانی، 1386؛ زاهدی، 1385:43 Altinay & Hussain, 2005: 277; Norris and Winston, 2007:25-28. Botti,2008 |
– نگهداری از نواحی طبیعی از جمله پارکهای ملی و حفاظت شده، مکانهای باستانی و تاریخی و ویژگیهای معماری – بهبود کیفیت محیط زیست و توسعه زیرساختهای زیربنایی گردشگری – ارتقای سطح آگاهی از التزام نگه داشت و حفاظت محیط زیست و ترویج فرهنگ زیست محیطی در راستای حفاظت از محیط زیست و بهسازی. – بهبود زیرساختهای روستایی و محورهای ارتباطی با پاسداشت محیط – استفاده از آبهای معدنی و درمانی، تفریحی، جنگلها – ایجاد انگیزه به منظور اعمال مدیریت محیط طبیعی و حفاظت دایم مستمر آن. |
|
مطالعات و تحقیقات |
اثرات منفی زیست محیطی گردشگری |
|
صیدایی و همکاران، 1389؛ ضیائی و تراب احمدی، 1392؛ رضوانی و صفایی 1384؛ آمار و برنجکار، 1388؛ Dyer and Gursoy, 2007; Norris and Winston, 2007:25-28 |
– تغییر چشماندازها و تغیرات گسترده کاربریها – ایجاد دوگانگی در محیط زیست ساخته شده – شکار و صید بیرویه آنها و انقراض حیوانات – از بین رفتن درختان و پوشش گیاهی و آثار تخریبی آن همانند افزایش سیل – تغییرات کاربری زمینهای کشاورزی و مزارع – قطعه قطعه شدن اراضی کشاورزی – تخریب محیط و آلودگی منابع آب و خاک – تخریب مراتع و … (آتش زدن و بروز رفتارهای نامناسب با محیط) – صدمه زدن به جاذبهها بر اثر افزایش گردشگران – تراکم و انباشتگی زباله و آشغال در کنار جاذبهها و … |
منبع: نگارندگان، 1392 با استفاده از منابع در دسترس