پرسشنامه امنیت جانی زنان در فضاهای عمومی شهری فضاهای عمومی شهری ازنظر ویژگیهای کالبدی و کارکرد اجتماعی محیط چشمگیری برای رشد و بالندگی جامعه مدنی هستند. فضای شهری مکانی برای تعاملات، برخوردها و تبادلات اجتماعی و همچنین، محملی برای انواع فعالیتهاست. تشویق مردم به حضور در فضای عمومی یا فراهمکردن امکان دسترسی برابر همه افراد و گروهها به آن، نخستین گام برای دستیابی به عرصه عمومی است و این عرصه، تحقق جامعه مدنی را تضمین میکند. امنیت عمومی همه شهروندان از مهمترین شاخصهای کیفیت فضا است و فضای شهری امن، امنیت و آسودگی خاطر شهروندان را به دنبال دارد. یکی از اولویتهای اساسی در میان تئوریپردازان مسائل شهری توجه به امنیت شهروندان و روشهای ارتقاء آن است؛ بهطوریکه امروزه امنیت، مؤلفهای اساسی در توسعه پایدار انسانی به شمار میرود و افزایش رضایتمندی شهروندان و شکلگیری سرمایه اجتماعی را در ساختار شهری ممکن میکند. بدون ایجاد امنیت، ساختار شهری بهصورت سیستمی از اجزا و عناصر برای سکونت شهروندان و زندگی همراه با رفاه و کرامت انسانی کارایی ندارد.
براساس گزارش سازمان ملل در سالهای 1998 و 1994 توسعه انسانی شامل این موارد است: امنیت اقتصادی ازنظر میزان درآمد، شغل و سرمایهگذاری و امنیت محیطی و جانی. بدون ارتقاء مؤثر مؤلفههای امنیت شهری رضایتمندی شهروندان و تحقق توسعه پایدار شهری فراهم نمیشود و این مؤلفهها عبارتاند از: شکلگیری سرمایه اجتماعی، مشارکت اجتماعی و بهبود کیفیت زندگی.
گفتنی است با محور قرار دادن موضوع امنیت زنان، یعنی نیمی از کل جمعیت، در فضاهای عمومی باید فرصتهای برابری فراهم شود و این فضاها شامل این موارد است: آموزش و تحقیق در محیط کار و در همه مشاغل مربوط به شهر و برنامهریزی، فضای شهری، مسکن، تحرک و تردد امن. زنان باید به وسایل حملونقل عمومی دسترسی داشته باشند تا به راحتی و آزادانه جابهجا شوند و از مواهب زندگی فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی شهر استفاده کنند. زنان همانند مردان حقوق دارند و وقتی که به دیدگاه آنان توجه شود، امنیت شبانهروزی کاملاً تضمین میشود؛ زیرا در زمان خشونت و پرخاشگری آنها نخستین هدف هستند و به همین دلیل، در برنامهریزی شهری باید تجدید نظر شود. یک شهر امن امکان تحرک را برای همه، به ویژه برای زنان فراهم میکند و احساس امنیت در انسجام اجتماعی بسیار تأثیر دارد (زنجانیزاده،1380: 68 – 67).
مشهد یکی از قطبهای گردشگری مذهبی در جهان اسلام بوده و سالانه میزبان میلیونها زائر از داخل و خارج کشور است؛ باوجوداین، مطالعات محدود انجامشده درزمینه احساس امنیت زنان در این شهر، تصویر چندان مثبتی را از وضعیت موجود نشان نمیدهند. مطابق نتایج پژوهش مظلوم خراسانی و اسماعیلی (1389) میانگین احساس امنیت اجتماعی زنان، در یک طیف ۵ قسمتی از یک تا پنج برابر با 06/۲ بوده است که این میزان، وضعیت متوسط رو به پایین را نشان میدهد و در این میان، 1/1درصد افراد احساس امنیت اجتماعی زیادی داشتهاند. این موضوع بیانگر کمبودن میزان احساس امنیت اجتماعی در میان زنان این شهر است. همچنین، در تحقیق زنجانیزاده (1380)میانگین احساس امنیت زنان در بازه 137ـ14 معادل 04/14 به دست آمده است که با حد متوسط، یعنی نمره 70ـ60 بسیار فاصله دارد. از آن گذشته 3/52درصد افراد، نمرهای کمتر از میانگین دریافت کردهاند که این امر بیانگر احساس امنیت کم در میان زنان است. باوجود این مسائل، چنانکه مشهود است، تحقیقات انجامشده قدیمی هستند و در ضمن، با در نظر گرفتن عواملی چون تفکیک انواع فضاهای شهری و قابلیت تعمیم به کل جامعه آماری تاکنون پژوهش جامعی درباره امنیت زنان مشهد انجام نشده است.
برنامهریزان، شهرسازان و نیز محققان مسائل اجتماعی به موضوع امنیت، بهصورت یکی از شاخصهای مهم کیفیت زندگی توجه کردهاند؛ بهاینترتیب، انجام مطالعه درباره فضاهای عمومی و امنیت زنان ضرورت و اهمیت دارد. در مطالعات شهری فضاهای عمومی همواره به شکل بستری اجتماعی هستند که عموم شهروندان از آنها استفاده میکنند؛ بنابراین، این فضاها در صورت امنبودن، گذشته از آنکه آرامش را برای مردم شهر به ارمغان میآورند، میزان تعاملات و فعالیتهای اجتماعی ساکنان را افزایش میدهند و درنهایت، احساس مطلوببودن و رضایت را نیز در شهروندان تقویت میکنند.
در مقابل، احساس ناامنی عوارض و ضایعات روانشناختی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و حتی سیاسی دارد و آثار آن بر کیفیت زندگی و بهروزی اقتصادی و اجتماعی درازمدت است. احساس ناامنی تأثیرات روانشناختی گستردهای ایجاد میکند که شامل این موارد است: اضطراب، بیاعتمادی، احساس بیگانگی، انزوا و نارضایتی از زندگی. همچنین، ممکن است انسانهایی که احساس ناامنی میکنند، برای مقابله با ترس خود از مکانهای معین یا افراد غریبه و بیگانه دوری کنند و درنتیجه، فعالیتهای اجتماعی آنها محدود شود.
باتوجهبه تأکید تحقیق حاضر بر جمعیت زنان، اطلاع از میزان احساس امنیت آنها در فضاهای شهری و فراهمکردن روشها و راهکارهایی برای کاهش احساس ناامنی در میان آنان، دوبرابر اهمیت دارد؛ زیرا براساس مطالعات انجامشده در کشور (و البته همسو با مطالعات انجامشده در کشورهای دیگر) زنان در مقایسه با مردان، کمتر احساس امنیت میکنند. این وضعیت، امکان حضور اجتماعی زنان را محدود میکند و با عدالت جنسیتی درزمینه امکان برخورداری و استفاده زنان و مردان از فضاهای عمومی ناسازگار است.
نتایج تحقیقاتی مانند این مقاله، از جانب ارگانهای مختلف، بهویژه سازمان شهرداری برای برنامهریزی و اقدام مناسب درزمینه طراحی و مدیریت شهری، بهمنظور تقویت احساس امنیت در میان شهروندان و بهخصوص زنان استفاده میشود.
باتوجهبه مطالب ذکرشده، این مقاله حاصل پژوهشی میدانی با موضوع احساس امنیت زنان به تفکیک فضاهای عمومی شهر مشهد و نیز کیفیت فضاهای مدنظر براساس شاخصهای امنیت فضاست؛ بهاینترتیب، پرسشهای ما این است: زنان شهر مشهد در هریک از فضاهای مدنظر چقدر احساس امنیت میکنند و وضعیت کالبدی فضاهای عمومی شهری براساس شاخصهای تعریفشده در این تحقیق، تا چه حد الزامات تأمین امنیت را برای شهروندان تأمین میکنند.
پرسشنامه هاتون کاربردی و قیمت مناسبن. موفق باشید دوستان