این پرسشنامه استاندارد از نوع فایل ورد و به همراه تمامی اطلاعات مربوط به نمره گذاری، تفسیر، و … در قالب جداول زیبا و آماده تکثیر ارائه گردیده است. پس از پرداخت موفق می توانید به صورت آنلاین اقدام به دانلود فایل مربوطه بپردازید.
هدف: سنجش عوامل موثر در توسعه گردشگری منطقه (زیرساخت های گردشگری، توان اقتصادی، توان طبیعی، تسهیلات گردشگری، توان جمعیتی- اجتماعی)
تعداد سوال: 18
تعداد بعد: 5
شیوه نمره گذاری: دارد
منبع: دارد
نوع فایل: word 2007
همین الان دانلود کنید
قیمت: فقط 4500 تومان
عوامل موثر بر توسعه گردشگری در قرن بیست و یکم بعنوان بهرهگیری از فرصتهای تجاری ارزشمند در بخشهای خدماتی به ویژه گردشگری است. گفته میشود گردش مالی صنعت گردشگری جهان در این سده از گردش مالی بخش صنعت فراتر خواهد رفت و در چند سال آینده دست کم به ۲ تریلیون دلار خواهد رسید. در این فرآیند، دستیابی کشورهایی که از جاذبههای وسیع گردشگری برخوردار هستند به یک درصد ارزش گردش مالی این صنعت، سالانه درآمدی حدود ۲۰ میلیارد دلار ایجاد خواهد کرد که برای اقتصادهایی نظیر اقتصاد ایران، این رقم قابل توجه است و میتواند تمامی فعالیتهای اقتصادی را تحت تأثیر قرار دهد. با این وجود برای دستیابی به چنین درآمد قابل حصولی میبایست برنامهریزی جامعی صورت گرفته و سرمایهگذاریهای مناسب در زمینههای سختافزاری و نرمافزاری این صنعت صورت پذیرد. بررسی مقایسهای گردشگران داخلی و خارجی در این صنعت نیز بیانگر اهمیت این صنعت در توسعه اقتصاد داخلی کشورها است به گونهای که بر اساس آمار منتشره از سوی سازمان گردشگری جهانی، نسبت گردشگران داخلی به خارجی، نسبت ده به یک را نشان میدهد. در همین راستا آثار مستقیم حاصل از صنعت گردشگری، با احتساب حدود ۶ درصد از GDP جهانی در این صنعت، نمایانگر تخصیص یک شغل از هر ۱۵ شغل به این صنعت در آیندهای نزدیک بوده و در صورتی که آثار و منافع غیرمستقیم نیز مد نظر قرار گیرد حدود ۱۰ درصد از GDP جهان و یک شغل از هر ۹ شغل در این صنعت ایجاد خواهدشد. با وجود اهمیت بیبدیل صنعت گردشگری در توسعه و شکوفایی اقتصادی، سیاستگذاریهای مناسبی در خصوص ارتقاء آن در کشورمان صورت نپذیرفته و عمده تلاشهای مربوط به توسعه صنعت گردشگری در دهههای اخیر، معطوف به رهیافتهای تشویقی و تبلیغاتی و یا به عبارتی تقاضا محور بوده اند. در این راستا بیشتر هدفگذاریها و وضع دستورالعملهای اجرایی معطوف به خصوصیسازی واحدهای اقامتی، تبلیغات جهانگردی، آموزش نیروی انسانی، سیاستهای تشویقی ساخت تأسیسات ایرانگردی و جهانگردی، تخفیفهای مالیاتی و… بوده که بیشتر جذب تقاضا را مد نظر قرار داده است، در حالی که چالشهای پیش روی این صنعت، نه تنها استحکام و تداوم بیشتر سیاستهای جانب تقاضا را طلب میکند، بلکه سیاستگذاری ابعاد عرضه و سازماندهی ساختار فعالیت بنگاهها را میطلبد.
کشور ایران با داشتن جاذبههای گردشگری (تاریخی، مذهبی، طبیعی) به لحاظ عدم اتخاذ سیاستهای مؤثر در این بخش، هنوز نتوانسته است به سهم مناسب خود در بازار گردشگری جهان دست یابد و این امر سبب شده است تا بسیاری از معضلات اقتصادی- اجتماعی کشور که میتواند با توسعه گردشگری مرتفع گردد، همچنان پابرجا بماند.
امروزه گردشگری به عنوان یکی از مهمترین صنایع توسعه ی پایدار، فرصت بزرگ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی برای کلان شهرها و مادر شهرهای جهانی به وجود میآورد. رقابت در جهت توسعه ی پایدار گردشگری با توجه به ارائه نیازهای گردشگران، در کنار تقویت مشارکت بخشهای خصوصی و شهروندان در رفع این نیازها باید مورد اهمیت و برنامه ریزی مدیریت اجرایی گردشگری شهری قرار گیرد. گردشگری مجموعه و نظامی از عناصر به هم پیوسته میباشد که در تمامی مراحل با هم در تعامل میباشند. از جمله این عناصر، زیرساخت ها میباشند که از نقشی حیاتی در فرآیند گردشگری و توسعه آن برخوردارند. آنچه که در توسعه زیرساخت ها قابل توجه است، استفاده جامعه میزبان از این تسهیلات است. بدین گ ونه توسعه گردشگری منجر به توسعه فرابخشی در جامعه میزبان بخصوص جوامع شهری شده و میزان رضایت از زندگی مردم بومی را افزایش میدهد، در واقع، کاربردهای چن منظوره زیرساختها در گردشگری میتواند به پرداخته هزینه زیرساخت ها که منافع اقتصادی- اجتماعی گردشگری را در بر میگیرد یاری رساند. تسهیلات و تجهیزات گردشگری عامل جذب گردشگر به شهر نیست اما به عنوان یکی از زیرساختهای مهم گردشگری مطرح میشود و نقش مهمی در افزایش ماندگاری و رضایت گردشگران دارد. امروزه این زیرساخت ها نقش ممتازی در گردشگری دنیا ایفا میکند. مهمترین این تسهیلات، مراکز اقامتی- پذیرایی، حمل و نقل و وسایل ارتباطی، تبلیغات و فرهنگ میباشد که به همراه جاذبه ها میتوانند باعث رونق گردشگری منطقه شوند.
در این قسمت از این پژوهش، مهمترین معیارهای میزبان که بعنوان عوامل موثر بر توسعه گردشگری در مناطق توریستی شناسایی شده اند را به همراه زیرمعیارهای مربوط به آنها بیان میکنیم.
عوامل موثر بر توسعه گردشگری
توان طبیعی
توان طبیعی یکی از مهمترین و در واقع نخستین عامل موثر بر توسعه گردشگری در مناطق توریستی است که خود از اجزای مختلفی تشکیل شده است. موقعیت خاص استراتژیک یک منطقه یکی از زیرمعیارهای مهم توان طبیعی در مناطق توریستی است. منظور از موقعیت خاص استراتژیک، مکان جغرافیایی منحصر بفرد منطقه گردشگری است که آن را از سایر مناطق متمایز میسازد. قرارگیری در نزدیکی دریا، موقعیت کوهستانی، ارتفاع بسیار بالا یا پایین منطقه، نزدیکی به مناطق نفت خیز، نزدیکی به جزایر و غیره همگی عواملی هستند که به یک منطقه توریستی، موقعیت خاص استراتژیکی اعطا میکنند. قرارگیری در نزدیکی خط استوا یکی از مثالهای مشهود در رابطه با تاثیر موقعیت استراتژیک یک منطقه در جذب گردشگر است. اسناد تاریخی، سفرنامههای مکتشفین، کتابهای درسی، گزارشات روزنامهها و حتی فیلمهای سینمایی همگی باعث شده اند که بسیاری از مردم به مناطق حاره و استوایی علاقه مند شوند. مناطق استوایی همواره با بارانهای شدید موسمی، تنوع حشرات مختلف، پوشش گیاهی متراکم، نخلهای بلند، حیوانات کوچک و بزرگ و غیره در ذهن مردم تداعی میشود و به همین دلیل بسیاری از مردم علاقه دارند که از نزدیک از این مناطق دیدن کنند. مناطق بندری نیز بدلیل شرایط خاصی که دارند همواره مورد توجه گردشگران بوده اند. بسیاری از مناطق توریستی دنیا در نواحی بندری و مناطق نزدیک به دریا شکل گرفته اند. بنادر به خصوص در دهههای میانی قرن بیستم که مسافرت با کشتی بسیار رایج بود، از اهمیت بالای گردشگری برخوردار بودند زیرا از یکسو تسهیلات حمل و نقل در این مناطق وجود داشت و از سوی دیگر گردشگران با طیف وسیعی از مردم نواحی مختلف اعم از بازرگانان نقاط دور دست، کاشفان، محققان و همینطور گردشگرانی از سایر مناطق دنیا آشنا میشدند. مثالی از این دست در کشور ایران، شهر بندر عباس است. شهر بندرعباس یکی از مهمترین بنادر کشور و منطقه خلیج فارس است. این شهر از یک سو بر مبنای موقعیت جغرافیایی منحصر به فرد و از سوی دیگر به واسطه جزایر ارزشمند اطراف آن، نیروی کمنظیری برای تبدیل شدن به قطب مهم اقتصادی در جنوب کشور دارد. سواحل استان هرمزگان دارای مناطقی با ویژگیهای محیطزیستی متنوع بوده (جنگلهای حرا، سواحل مرجانی و… ) و به لحاظ طبیعی مأمن و پناهگاه انواع پرندگان آبزی و کنارآبزی، لاکپشتهای دریایی، پستانداران دریایی و… است. جاذبههای گردشگری دومین معیار تعیین کننده توان طبیعی یک منطقه برای ترویج صنعت گردشگری است. جاذبههای گردشگری شامل عوامل طبیعی و همچنین مصنوعات دستساز انسان مانند ابنیه تاریخی، برجهای بزرگ و غیره میباشد که همواره بعنوان نخستین عامل جذب گردشگر مطرح بوده است. اهمیت و قدمت جاذبههای گردشگری بعنوان عامل توسعه توریسم تا حدی است که بسیاری از مردم بدون این که نگاه آکادمیک و علمی به قضیه گردشگری داشته باشند، جاذبههای گردشگری را تنها عامل موفقیت و توسعه توریسم در یک منطقه میدانند. وجود حیات وحش و مناطق بکر جنگلی یکی دیگر از عوامل تعیین کننده توان طبیعی یک منطقه است. توجه و علاقه فراوان گردشگران به طبیعت و حیوانات منجر به شکل گیری نوع خاصی از گردشگری به نام گردشگری حیات وحش شده است. از لحاظ تاریخی، علاقه انسان به حیوانات آنقدر زیاد بوده است که این دو (انسان و حیوان) همواره در کنار یکدیگر زندگی کرده اند. رابطه بین انسان و حیوانات به اشکال مختلفی است؛ بشر از حیوانات برای مقاصد مختلفی چون تامین غذا، تهیه پوشاک و پناهگاه، تحقیقات علمی و پزشکی، ورزش و سرگرمی و یا برای اتصال به دنیای طبیعی استفاده کرده است.
جهان بینی طبیعت محور یکی از عواملی است که همواره گردشگران را به سمت جاذبههای طبیعی و حیات وحش سوق داده است. در این جهان بینی، طبیعت برای تمامی گونههای موجودات زنده است و انسان نیز از این حلقه جدا نیست. بعقیده برخی از محققان، انسان به طبیعت نیاز دارد ولی طبیعت نیازی به انسان ندارد. وی معتقد است برخی از اشکال رشد اقتصادی مفید و برخی نیز برای طبیعت مضر هستند. لذا باید برنامهریزی طوری باشد که رشد اقتصادی انسان به قیمت از دست رفتن منابع طبیعی تمام نشود. جاذبههای طبیعی یا اکولوژیک شامل طیف وسیعی از پارامترها میشود که ممکن است بر کل اکوسیستم (مثلاً جنگلهای بارانی یا صخرههای مرجانی) یا تنها بر برخی از اجزای اکوسیستم تاکید داشته باشد. در حالت اخیر که تداعیکننده نگاه مولفه محور است توریستها منحصراً به اجزای خاصی از محیط زیست مثلاً پانداهای غول پیکر (چین) یا گوریلهای کوهستانی (رواندا و اوگاندا) جذب میشوند. در برخی موارد گیاهان غول پیکری چون درخت سکویا یا گیاه رافلزیا (بزرگترین گل دنیا) در اندونزی بعنوان عامل جذب گردشگر عمل میکنند. از سوی دیگر انسان همواره به مشاهده از نزدیک حیوانات علاقه مند بوده است. همچنین بسیاری از مردم دوست دارند که حیوانات خطرناکی چون گونههای شکارچی و گیاهخواران مهاجم (مثلاً کرگدن) را از نزدیک ببینند. این نشان میدهد که چرا مشاهده حیات وحش در اکوسیستمهای ساوان آفریقا اینقدر محبوبیت دارد. در رابطه با اهمیت جاذبههای طبیعی در جذب گردشگر و پدیده اکوتوریسم، برخی از محققان به نقش آموزش مردم بومی و فرهنگ حاکم بر منطقه در تداوم و پایداری این نوع از گردشگری تاکید نموده اند. بعنوان مثال، ویور اعتقاد دارد که مسائل فرهنگی به اندازه عوارض طبیعی در پایداری گردشگری طبیعی (اکوتوریسم) حائز اهمیت میباشد. حیات وحش یک منطقه صرفاً در تنوع جانوران آن خلاصه نمیشود؛ بلکه پوشش گیاهی نیز عامل مهمی در جذب گردشگر به شمار میآید. بسیاری از توریستها سفر به مناطق جنگلی را نه برای دیدن حیوانات بلکه برای مشاهده پوشش بکر گیاهی آن منطقه انتخاب میکنند. جنگلهای حرا که شامل پوششی از درختان با ریشههای بیرونآمده از آب است یکی از مثالهای شناخته شده در جذب گردشگران با استفاده از پوشش گیاهی است. جاذبههای طبیعی یک منطقه توریستی تنها به موجودات زنده ساکن آن اعم از گیاهان و جانوران محدود نمیباشد بلکه یکی از مهمترین جاذبههای طبیعی، عوامل غیرزندهای مانند کوهستان، چشمههای آب گرم، آبشارها، آتشفشانها و گل فشانها میباشند. مناطق کوهستانی از دیرباز مقصد سفر تعداد زیادی از گردشگران به خصوص گردشگران ورزشی بوده اند. مثالهای شناخته شده در این زمینه کوهستان آلپ در اروپا و کوهستان هیمالیا در آسیا میباشند که هر ساله تعداد زیادی از کوهنوردان، اسکیبازها و سایر گردشگران را به خود جذب نموده و بدین ترتیب باعث رونق بازار گردشگری در این مناطق میشوند. در قاره آمریکا نیز کوهستانهای راکی و آند بدلیل ارتفاع بالا و تنوع پوشش گیاهی و جانوری توانستهاند به یک قطب مهم گردشگری تبدیل شوند. دریاچهها، دریاها و سایر زیستگاههای آبی نیز بعنوان یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری همواره مورد توجه بوده اند. دریاچه ویکتوریا در آفریقا، رودخانه آمازون در برزیل، دریای بحرالمیت در آسیا، رودخانه میسیسی پی در آمریکا، رود نیل در مصر و خلیج مکزیک در آمریکای مرکزی همگی بیانگر عوارض آبی هستند که در چند دهه اخیر توانستهاند طیف وسیعی از گردشگران را از اقصی نقاط دنیا به سوی خود جذب کنند. در داخل کشور نیز مناطقی چون حاشیه دریای خزر، بنادر جنوبی در خوزستان و هرمزگان، دریاچه بختگان در نواحی جنوبی، دریاچه ارومیه در شمالغرب کشور و تالاب انزلی از جمله مناطق شناخته شدهای هستند که بدلیل این عوارض جغرافیایی تعداد زیادی از گزدشگران داخلی و خارجی را به خود جذب نموده اند.
مصنوعات بشری نیز دستهای دیگر از جاذبههای طبیعی یک منطقه توریستی را تشکیل میدهند. علت اینکه تعداد بسیار زیادی از مردم از دههها پیش تاکنون به مصر سفر میکنند این نیست که این کشور آب و هوای مطلوب یا جنگلهای اسرارآمیزی دارد، آداب و رسوم مردم مصر نیز چندان برای گردشگران اروپایی جذاب نیست؛ گردشگران فقط به یک دلیل به مصر سفر میکنند: آنها میخواهند اهرام را ببینند. برج ایفل فرانسه، دیوار چین، برج پیزا در ایتالیا، بقایای جنگ جهانی دوم در لهستان، دهکده باستانی ماچوپیچو در بولیوی، آثار به جا مانده از قبیله آزتک در مکزیک، تاسیسات استون هنج در بریتانیا، مسجد ایاصوفیه در استانبول، مجسمه هرکول در یونان و غیره همگی مثالهایی از ساختههای دست بشر هستند که امروزه بعنوان مهم ترین جاذبههای گردشگری مطرح هستند. در داخل کشور ایران نیز بناها و جاذبههای دست ساز بشری زیادی وجود دارند که در استانهای مختلف کشور بعنوان جاذبههای گردشگری مطرح میباشند. از جمله این موارد میتوان به قلعه پرتغالیها در جنوب، بازار وکیل در استان فارس، سی و سه پل در اصفهان، حمام فین کاشان، مقبره نادرشاه افشار در خراسان، ارگ بم در استان کرمان، پل ورسک در مازندران و غیره اشاره کرد. بدین ترتیب با داشتن چنین مبنعی غنی از آثار تاریخی و باستانی که به منزله جاذبههای مهم گردشگری عمل میکنند میتوان با اتخاذ راهکارهای مناسب و سرمایهگذاری درست در امر تبلیغات، میزان گردشگری (اعم از گردشگران داخلی و خارجی) را در چنین مناطقی به طور قابل ملاحظهای بهبود بخشید. تاکنون دو عامل موقعیت استراتژیک و جاذبههای گردشگری بعنوان زیرمعیارهای توان طبیعی معرفی شده اند. سومین شاخص توان طبیعی، آب و هوا و اقلیم منطقه است. آب و هوا تاثیر زیادی در جذب گردشگر به خصوص در حوزه گردشگری طبیعی (اکوتوریسم) و گردشگری درمانی دارد. بسیاری از گردشگران با اهداف درمانی ترجیح میدهند که به مناطقی مسافرت کنند که شرایط آب و هوایی خاصی دارد. بعنوان مثال، مناطقی که دارای آب و هوای خشک و رطوبت نسبی پایینی هستند مورد توجه بیماران مبتلا به امراض تنفسی قرار میگیرند. البته لازم به ذکر است که آب و هوا تنها عامل محرک در مسافرت گردشگران درمانی نبوده و عوامل دیگری چون سواحل ماسهای یا چشمههای آب گرم نیز تاثیر بسزایی در جذب گردشگران درمانی ایفا میکنند.
امکانات اقامتی
گردشگری یک پدیده اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی است که متضمن خروج افراد از سرزمین مادری و مسافرت به مکان جدیدی میباشد. صرف نظر از این که گردشگری با چه هدفی انجام میشود اما دو نیاز مشترک تمامی گردشگران، مکانی برای اقامت و غذایی برای خوردن میباشد. مکان اقامت پایگاه اصلی گردشگران است که از آن جا توریست میتواند فعالیتهای دیگری مانند بازدید از اماکن گردشگری و یا کارهای تجاری خود را انجام دهد. اقامت یا اسکان همواره بزرگترین و همگانی ترین زیربخش اقتصاد گردشگری میباشد. به غیر از چند مورد استثناء، گردشگران همیشه نیازمند جایی برای استراحت و تجدید قوا هستند که این مکانهای اقامتی ممکن است در طول مسیر و یا در محل مقصد مورد استفاده قرار گیرد. در رابطه با اهمیت تسهیلات و امکانات اقامتی، کوپر و همکاران بیان کرده اند که :” وقتی گردشگران شروع به مسافرت میکنند، در اغلب مواقع به توعی از امکانات اقامتی برای استراحت و تجدید قوا در حین مسیر نیاز دارند. بنابراین، بنظر میرسد که اقامت نایز دائمی هرگونه مسافرتی است. در طول تاریخچه گردشگری و مسافرت، همواره میتوان ردپایی از تسهیلات اقامتی را مشاهده کرد. نوع و ساختار محل سکونت بر حسب اندازه و تسهیلات موجود متفاوت است اما هدف اصلی همه آنها ایجاد مکانی برای سکونت گردشگران است”. امکانات اقامتی را میتوان بر اساس قیمت، مکان، نوع بازدیدکنندگان و نوع خدمات ارائه شده به صور مختلف طبقهبندی کرد. در این رابطه میتوان به هتلهای گران قیمت پنج ستاره تا هتلهای بسیار کم هزینه؛ و یا کمپهای ارزان قیمت یک ستاره تا کمپهای پنج ستاره اشاره کرد. در مورد اخیر، گردشگران میتوانند بر اساس هزینهای که پرداخت میکنند، از امکانات مختلفی استفاده نمایند. امکانات اقامتی را میتوان بر حسب موقعیت جغرافیایی نیز دسته بندی نمود. برخی از امکانات اقامتی در شهرها و برخی در حومه شهر و نواحی روستایی وجود دارند. همچنین بر اساس نوع بازدیدکننده نیز مکانهای مختلفی برای اسکان وجود دارد.
صنعت گردشگری وابستگی زیادی به کمیت و کیفیت امکانات اقامتی دارد. در واقع وجود تسهیلات اقامتی عاملی کلیدی در توسعه گردشگری است. برای تحقق بخشیدن به توسعه گردشگری، ابتدا باید توسعه امکانات اقامتی را در صدر برنامههای گردشگری قرار دارد. بهعبارت دیگر، تسهیلات اقامتی شاکله اصلی گردشگری است و بدین ترتیب برای ترویج و گسترش صنعت گردشگری باید امکانات اقامتی مقصد را به نحو شایستهای بهبود بخشید. هتلهای مناسب و سایر انواع اقامتگاهها نقش برجستهای درجذب گردشگران داخلی و خارجی ایفا میکنند. اگر گردشگر در محل مقصد با هتل ها یا اقامتگاههایی رو به رو شود که به اندازه خانه خودش برایش راحت باشند، در اینصورت به آن محل تعلق خاطر پیدا میکند. در مقابل، اگر گردشگر مجبور به سکونت در هتلی نامناسب شود، احتمالاً دیگر هرگز به آن منطقه باز نخواهد گشت. علاوه بر این، این گردشگر در بین دوستان خود شروع به تبلیغات منفی علیه آن منطقه میکند و بدین ترتیب میزان گردشگری در منطقه مورد نظر کاهش خواهد یافت. نکته بسیار مهم این است که مراکز اجراه دهنده تسهیلات اقامتی بتوانند تسهیلات مناسب را برای طیف گستردهای از گردشگران که وضعیت مالی متفوتی دارند فراهم نمایند. در دوره جدید، روشهای گذراندن اوقات فراغت بسیار تغییر یافته است. افراد تمایل دارند روزهای تعطیل یا اوقات بیکاری خود را به همراه خانواده یا دوستان بگذرانند و در عین حال مقاصد گردشگری مختلفی را در سراسر جهان مورد جستجو قرار دهند. در نتیجه، صنعت توریسم بین المللی آنچنان توسعه بی سابقهای یافته است که این امر، ضرورت فراهم آوری تسهیلات مناسب را دوچندان نموده است. اقامت بعنوان بخش اصلی صنعت گردشگری بر توسعه توریسم در مناطق مختلف تاثیرات مستقیمی دارد. بعقیده کوپر امکانات اقامتی نیاز اولیه صنعت گردشگری است. بنابراین منطقی است که توسعه امکانات اقامتی از سوی محققان مختلف بعنوان پیش نیاز صنعت گردشگری مطرح شود. بسیاری از کشورها به اهمیت هتل ها و اماکانات اقامتی آگاهی یافته اند و لذا در این کشورها، همکاری نزدیکی بین سازمانهای توریستی و مراکز اقامتی برقرار شده است تا بدین ترتیب صنعت گردشگری در آن کشور رونق پیدا کند. ایجاد تعداد کافی از مراکز اقامتی، عاملی کلیدی در توسعه صنعت گردشگری است. تسهیلات اقامتی صنعت گردشگری نقش مهمی در توسعه اقتصادی کشور میزبان ایفاء میکند و بدین ترتیب، کشورهایی که به اهمیت تسهیلات اقامتی در رونق اقتصادی خود پی برده اند، سرمایهگذاری بیشتری جهت ارائه خدمات هرچه مطلوبتر اقامتی انجام میدهند. پیشرفت تسهیلات اسکانی چه از نظر کمی و چه از نظر کیفی نقشی حیاتی در توسعه گردشگری دارد. ناتوانی در برنامه ریزی و کنترل تسهیلات اقامتی باعث زوال گردشگری در بسیاری از مناطق شده است.
توان اجتماعی
گردشگری از دیرباز با اشکال متنوع در جوامع بشری بر اساس انگیزه، اصل سفر و جابجایی، سیر تکاملی خود را طی کرده است. تحول اساسی در گردشگری را با انقلاب صنعتی که تحول شگرفی در زندگی و به خصوص حمل و نقل به وجود آورد، میتوان شناخت. امروزه فعالیتهای گردشگری به عنوان بخش چهارم فعالیتهای انسان پس از کشاورزی، صنعت و خدمات محسوب میشود مدیریت پایدار گردشگری به دنبال بهبود کیفیت زندگی ساکنان محلی در مناطق گردشگری از طریق بهینه سازی منافع اقتصاد محلی، حفاظت از محیط طبیعی و انسان ساخت و فراهم آوردن تجارب مناسب برای بازدیدکنندگان است. این امر مستلزم توجه نظاممند به ابعاد فنی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی، تاریخی و زیستمحیطی، در حرکت به سوی استفاده از جاذبههای گردشگری مطابق با نیاز امروز و حفظ و ماندگاری این منابع برای آیندگان است. بر این اساس، تاثیر عوامل اجتماعی و توان اجتماعی جامعه مقصد نقشی کلیدی در توسعه توریسم خواهد داشت. توان اجتماعی عبارتست از مجموعه ویژگیهای اجتماعی و جمعیت شناسی که بر توسعه صنعت گردشگری تاثیر میگذارند. صنعت گردشگری صنعتی است که مستیماً با انسانها (گردشگران و بومیان منطقه مقصد) سر و کار دارد، لذا جای هیچ تعجبی نیست که توان اجتماعی و مقولات جماعهشناختی نقش کلیدی در آن ایفا کنند. مشارکت دولت و برنامههای دولتی در توسعه صنعت گردشگری یکی از عوامل اجتماعی تاثیرگذار در توسعه توریسم است. دولت نه تنها با اتخاذ تصمیمات و سیاستگذاریهای کلان نقش مهمی در توسعه گردشگری دارد، بلکه در برخی موارد به صورت مستقیم در اجرای یک برنامه گردشگری نقش ایفا میکند. امروزه شاهد نوع جدیدی از گردشگری به نام گردشگری اجتماعی هستیم. گردشگری اجتماعی نوعی از گردشگری است که با کمک دولت و سازمانهای ذیصلاح انجام میشود و گردشگرانی را که خود به تنهایی قادر به تأمین هزینههای مسافرت نیستند، مدد میرساند. در این نوع گردشگری هزینههای سفر عموماً توسط اتحادیههای کارگری، دولت، شرکتهای حمل و نقل عمومی، هتلها یا انجمن ها تأمین میگردد. بنابراین در گردشگری اجتماعی کسانی که مورد یاری قرار میگیرند عبارتند از: گروههایی از افراد با درآمد پایین، سن بالا یا کارکنان سازمانهایی که کمک هزینه یا بنهای مربوط به تعطیلات به آنها تعلق میگیرد.
مشارکت مردم بومی در توسعه گردشگری یکی از معیارهای اصلی توان اجتماعی است. بدیهی است که اگر بومیان منطقه دیدگاه درستی از صنعت توریسم نداشته باشند، خدمات مناسبی نیز به گردشگران ارائه نخواهند کرد و یا حتی در برخی موارد ممکن است گردشگران را بعنوان افراد مهاجم و غاصب در نظر بگیرند. در این شرایط توسعه صنعت توریسم در منطقه با چالشهای جدی رو به خواهد شد. وجود فرصتهای شغلی مرتبط با گردشگری بدون شک یکی از ارکان توسعه توریسم در مناطق توریستی میباشد. از جمله مشاغل مرتبط با گردشگری میتوان ساخت و ساز هتلها، پانسیونها و مراکز اقامتی، دفاتر و آژانسهای تفریحی و گردشگری، فروشگاههای عرضه کننده محصولات بومی و غیره اشاره نمود. در این شرایط نه تنها افراد بومی هیچ تناقضی در منافع خود با صنعت گردشگری نمی بینند، بلکه گردشگری را فرصتی برای رشد اقتصادی منطقه خود قلمداد میکنند. تدوین استانداردهای گردشگری توسط دستگاههای مربوطه، عدم موازیکاری در تشکیلات گردشگری، وجود نظان بیمهای مناسب برای گردشگران، استفاده از چهرههای بنام فرهنگی جهت جذب گردشگر و غیره از دیگر عواملی هستند که توان اجتماعی یک منطقه در جذب گردشگر را تعیین میکنند.
امکانات زیربنایی
بعقیده گان (۱۹۸۸) گردشگری نوعی محصول پیچیده مصرفی است که از فرایندی ناشی میشود که در آن، گردشگر از خدمات مختلفی (اطالاعات، قیمتهای نسبی، حمل و نقل، امکانات اقامتی، خدمات تفریحی) حین بازدید از مقصد استفاده میکند. عوامل سیاسی و اجتماعی و ویژگیهای ساختاری دیگری هستند که بر تجربه گردشگری تاثیر گذاشته و ماهیت محصول مقصد گردشگری را تعیین میکنند. مورفی بیان کرد که زیرساختهای مختلف میزبان در نوعی تعامل با هم هستند که نهایتاً تجربه گردشگری را تعیین مینمایند. امکانات زیربنایی نقش مهمی در توسعه این صنعت در مناطق توریستی ایفا میکنند. یکی از مهم ترین زیرساختهای گردشگری، هتل ها و مراکز اقامتی هستند که در رابطه با آنها در بخشهای پیشیین به تفصیل صحبت شد. پارکر مراکز اقامتی را به همراه غذا دو عامل مشترک در بین تمامی گردشگران معرفی کرده و بیان کردند که اماکن اقامتی و هتلها مهمترین پیش نیاز برای توسعه صنعت گردشگری میباشند. تسهیلات حمل و نقل یکی دیگر از زیرساختهای گردشگری هستند که نقشی اساسی در توسعه صنعت توریسم ایفا میکنند. از آنجا که در جریان فرایند گردشگری، فرد از یک نقطه به نقطه دیگری نقل مکان میکند بنابراین ضروری است که وسایل حمل و نقل مناسبی برای وی فراهم شود. وجود وسایل نقلیه مناسب، تمایل گردشگران برای سفر به منطقه مورد را بیشتر میکند. در سالیان اخیر استفاده از خطوط هوایی و هواپیما بعنوان وسیله نقلیه از مشافرتهای زمینی بیشتر شده است. از سویی، ارائه قیمتهای ارزان برای پروازهای گردشگری باعث تغییر شکل صنعت توریسم در برخی مناطق شده است. در آمارهای ارائه شده توسط سازمان کار بین المللی در ژنو سوئیس، میتوان مشاهده کرد که امروزه استفاده از هواپیما نقش مهمتری در قیاس با سایر روشهای حمل و نقل در صنعت توریسم دارد. سیستم حمل و نقل در قلب صنعت گردشگری قرار دارد. این سیستم رابط بین مقصد، میهمانخانه، جاذبهها و سایر مکانهای گردشگری میباشد. کارآیی، راحت بودن و میزان سلامت و امنیت این سیستم تعیین کننده نوع تجربه و منفعتی است که از سفر به دست میآیند. رابطه مثبتی بین افزایش کمی و کیفی زیرساختها و تعداد گردشگران وجود دارد. بسط و گسترش ارتباطات وسایل مدرن حمل و نقل، توسعه هواپیمایی و فرودگاهی و بهرهبرداری از راههای خوب ارتباطی (راهآهن، قطار شهری و نظیر اینها) بر استقبال گردشگران به مقاصد خواهد افزود.
شاید یکی از تسهیلات مهم برای گردشگران، آسانی ورود به یک کشور یا منطقه باشد تعداد و موقعیت مکانی فرودگاهها، بندرها و توسعه جادهها و دیگر شبکههای حمل و نقل از اهمیت اساسی برخوردار است. گردشگران گاهی برای رسیدن به مقصد و بازگشت ازطریق ترکیبی از حمل و نقل هوایی – دریایی یا هوایی – زمینی بهره میبرند. همچنین معمولاً گردشگران مبادی ورودی – خروجی مختلفی را در بازدید از یک مقصد انتخاب میکنند که هر یک از آنها ویژگیها و ساختار خاصی دارند؛ برای مثال سفرهای هوایی، سریعتر و ایمنتر انجام میشود، اما معمولاً هزینههای بیشتری دارد در حالی که سفر با اتوبوس یا وسایل نقلیه شخصی نسبت به سفرهای هوایی مدت زمان بیشتری به طول میانجامد و ایمنی کمتری دارد، اما ارزانتر انجام میشود. پیاده روی، دوچرخهسواری، ماشینهای شخصی، وسایل نقلیه جادهای همگانی، ترددهای ریلی، دریایی و هوایی از اشکال گوناگون حمل و نقل محسوب میشوند. متأسفانه یکی از فاجعهآمیزترین بخشهای مرتبط باگردشگری در ایران، حمل و نقل است. راهها بسیار نا امن، هواپیماهای فرسوده، قطارهای قدیمی با سرعت اندک و تکانهای بسیار، اتوبوسها ومینیبوسهای فرسوده و دودزا، رانندگان آموزش ندیده که بسیاری از آنان رفتارها و برخوردهای زنندهای دارند و اغلب با مسافران بحث و مشاجره میکنند. صنعت گردشگری به سرعت در حال گسترش است و این صنعت به یکی از بزرگترین زمینههای کسب و کار در جهان مبدل شده است. افقهای روشن، مقاصد جدید، گروههای تازه گردشگران و انواع رو به تکامل گردشگری همه وهمه نوید دهنده گسترش این صنعت هستند. هم چنین صنعت گردشگری حاصل مسافرت واقامت مردم در خارج از محیط متعارف خود میباشد. در گردشگری زیر ساخت ها به خصوص حمل ونقل درتوسعه گردشگری دارای اهمیت است. توسعه حمل ونقل تاثیر عمدهای بررشد وهدایت این صنعت داشته است. فراهم بودن امکانات حمل ونقل مناسب، مطمئن راحت، سریع وارزان شرط لازم توسعه گردشگری است. بسط وگسترش ارتباطات و وسایل مدرن حمل ونقل، توسعه خدمات هواپیمایی و فرودگاهی و بهره برداری لز راههای ارتباطی و مواصلاتی براستقبال گردشگران بر مقصدهای گردشگری خواهد افزود.
در مجموع میتوان اینگونه بیان کرد که وجود زیرساختهای مناسب در هر مکان از قبیل راه، بهداشت، مخابرات، آب، برق، تلفن، و بخصوص امنیت در جلب رضایت گردشگران اهمیت بسیار بالایی دارد.