پرسشنامه روش های بازاریابی و درآمدزایی هیئت های ورزشی (اسمعیلی و همکاران 1398)

در عصر حاضر، ورزش به صنعتی بین­المللی و درآمدزا تبدیل شده است. ترکیب تاًثیر اقتصادی ورزش همراه با اهمیت اجتماعی و فرهنگی آن باعث شده که جایگاه ویژه­ای را در بین صنعت­های مختلف پییدا کند و در سال 2015 میلادی صنعت ورزش با ارزش 145 میلیارد دلار 3 درصد از فعالیت اقتصادی جهان را به خود اختصاص داده است (مانولی^[3]، 2018). در عرصة تجارت جهانی، ورزش استثناست، زیرا مشتریانی دارد که در ازای تماشای ورزش و نه خرید یا مصرف آن پول پرداخت می­کنند. باشگاه­های حرفه­ای در سراسر جهان برای تأمین منابع و هزینه­های خود از روش های مختلفی همچون جذب حامیان جهت تبلیغ کالاهای تجاری، فروش بازیکن، فروش بلیت و محصولات ورزشی و ارائه خدمات جانبی استفاده می­کنند (رجبی و همکاران، 1391). ورزش به دلیل جذابیت‌های خاص و به دلیل سودمندی‌های همه جانبه آن یعنی سلامتی، تندرستی، هیجان، رقابت، مهارت، افتخار و سربلندی، قدرت، شهرت و ده‌ها محصول منحصر به فرد مشابه، در کنار محصولاتی چون لوازم و تجهیزات ورزشی، داروها، نوشابه‌ها، مکمل‌های غذایی، پوشاک و سایر محصولات ورزشی، توانسته است جایگاه بسیار محکم و گسترده‌ای را به عنوان یک صنعت ویژه و بی­همتا، میان مردم بیابد و به راحتی در بین صنایع، رتبه‌ اول را در کشورهای صنعتی پیشرفته دنیا مثل آمریکا و انگلستان کسب نماید (هاوکینز^[4] و همکاران، 1385).  در سال 2015 صنعت ورزش و تفریحات در کشور انگلستان در مجموع 4 میلیون شغل ایجاد کرده و تقریبا 200 میلیارد پوند درآمد داشته است که سه درصد تولید ناخالص ملی اقتصاد انگلستان برآورد می شود. این در حالی است که 10 میلیارد پوند افزایش برای سال های 2017-2018 و 15-20 میلیارد پوند افزایش برای سال های 2019-2020 پیش بینی شده است؛ به طوری­که دولت های محلی از زیر فشار اقتصادی خارج شوند. پیش بینی می شود بعد از سال 2015 سرمایه های ورزشی به عنوان یک پیامد جای نرخ مشارکت را بگیرد (هایز^[5]، 2015).

بی شک، یکی از حوزه­هایی عملکردی که در سال­های اخیر نقش پر رنگی در سازمان­های ورزشی به خود گرفته است، حوزه بازاریابی ورزشی است. بازاریابی، مبحث پیچیده­ای است و در این بین بازاریابی ورزشی به واسطه ویژگی­های منحصر­به فرد ورزش، پیچیده­تر می­باشد (اسمیت و استوارت^[6]، 2015). حرکت رو به رشد بازاریابی ورزشی، اثرات ویژه‌ای در توسعه ورزش جهان داشته و توانسته گردش پولی عظیم، پتانسیل فوق‌العاده برای جذب شاغلین متعدد، جذب منابع مالی خارجی، جنبه‌های تبلیغاتی بسیار و فواید سیاسی، فرهنگی و اجتماعی گسترده‎ای را برای افراد ذینفع این صنعت فراهم آورد (شانک^[7]، 2014). در فضای رقابتی امروز می‌توان گفت ارائه بهترین عملکرد در زمینه بازاریابی، به اساسی‌ترین دغدغه سازمان­های ورزشی مبدل شده است و سازمان­ها می‌کوشند تا با بهره‌گیری از تکنیک‌های مختلف، به عملکرد برتر دست یابند (فیض و زنگیان، 1392).  همچنین دستیابی به اهداف اقتصادی و کسب منابع مالی هرچه بیشتر جزو اهداف اساسی هر سازمانی از جمله سازمان­های ورزشی شناخته می شود. از این رو، این شاخص از دیرباز مورد توجه برنامه­ریزان سازما­ن­ها بوده است (جیسنبرگ^[8]، 2014). از سویی، ضرورت تحقق اهداف اقتصادی هر سازمانی در گرو فراهم بودن سرمایه کافی به منظور تأمین منابع مالی مورد نیاز آن سازمان است. عاملی که اقتصاددانان آن­را موتور تولید، رشد و توسعه اقتصادی می­دانند (مرادی چالشتری و همکاران، 1395). امروزه سازمان های ورزشی از روش های مختلفی برای درآمدزایی استفاده می کنند که از جمله آن می توان به درآمدزایی در سطح کلان همچون حق پخش تلویزیونی، حامیان مالی و صحه گذاری، حق عضویت تماشاگران رویداد و حق انتقال بازیکنان و فروش آنها می باشد. همچنین وجوه دولتی، حق اسم، حامیان تجاری، برنامه های آموزشی و فروش کالاها بیان شده اند. در سطح پایین تر نیز شهریه عضویت و استفاده از اماکن، فروش غذا و نوشیدنی، فروش تجهیزات و لباس و سرمایه گذاری مطرح شده است (هون لی^[9]، 2015). توجه به رویدادهای ورزشی و برگزاری منظم لیگ های ورزشی در رشته های مختلف با توجه به حضور هواداران و توجه رسانه ها و حامیان مالی از منابع مهم کسب درآمد سازمان های ورزشی است. جذابیت این کسب درآمد تا حدی است که برخی از صنایع بزرگ غیر ورزشی نیز وارد عرصه تیم داری و حضور در رویداد ها می شوند (کوتس^[10]، 2012). سایت آماری استاتیستا^[11] درآمد حاصل از بخش رویدادهای ورزشی را در سال 2018 بالغ بر بیش از ده میلیارد دلار آمریکا برآورد کرده است که پیش بینی می شود با نرخ رشد 1/8 درصد در سال های 2018 تا 2022 به مبلغی حدود 13774 میلیون دلار برسد (استاتیستا، 2018). امروزه برخی روش های کسب درآمد همچون روش های مبتنی بر محصول و کالاهای تجاری نه تنها موجب نیل به اهداف سازمان می شوند، بلکه تاثیر مثبتی بر روابط بین حاضرین و افراد ورزشی دارند که در واقع مشارکت فردی را در ورزش توسعه می دهد. (فکت^[12] ، 2016).  در زمینه روش های بازاریابی و درآمدزایی در ورزش تحقیقاتی در داخل کشور و خارج کشور صورت گرفته است که در ادامه به آنها اشاره می­شود.

ترابی (1394) در تحقیقی به بررسی روش های نوین تأمین مالی باشگاه­های فوتبال در کشورهای توسعه یافته و بررسی تطبیقی آن با کشورهای در حال توسعه پرداخت. نتایج تحقیق نشان داد چگونگی تأمین مالی باشگاه­های فوتبال حرفه­ای لیگ برتر ایران با شیوه­های تأمین مالی باشگاه­های فوتبال انگلیس تفاوت آشکار دارد. بیشتر باشگاه­های فوتبال حرفه­ای ایران مبتنی بر کمک­های مستقیم دولت و سازمان­های صنعتی (56 درصد) بوده، اما باشگاه­های انگلیس خصوصی و از طریق حق پخش تلویزیونی (91 درصد)، درآمد روز مسابقه (91 درصد) و جریان نقد حاصل از تجارت (99 درصد) تأمین مالی می­شدند. یافته­های تحقیق رزم­آرا و همکاران (1394) با عنوان «ارزیابی روش های مؤثر بازاریابی ورزشی از دیدگاه مدیران ادارات تربیت بدنی استان کردستان» نشان داد استفاده از مطبوعات، تبلیغات، سیستم­های فناوری، حق پخش مسابقات، برگزاری مسابقات ورزشی، برگزاری همایش­ها و کارگاه­های آموزشی، خرید و فروش برای بازاریابی ورزشی روش هایی مناسب و تأثیرگذار بودند. قیامی­راد و همکاران (1386) در تحقیق خود با عنوان «مقایسه تطبیقی روش های درآمدزایی فدراسیون کاراته کشورهای ایران و ژاپن» به این نتیجه رسیدند که فدراسیون کاراته ایران از راه­های برگزاری دوره­های مربیگری، داوری، صدور احکام، اقدام به کسب درآمد می­کنند و کمتر از روش های بازاریابی بهره می­برند، درحالی که فدراسیون کاراته ژاپن با به کارگیری بازاریابان متخصص و واحد بازاریابی، به غیر از موارد یاد شده